Тироидни јазли или нодули (чвор) се промена на тироидната жлезда кои се однесуваат на абнормален раст на тироидните клетки кои формира грутка во рамките на тироидната жлезда.Тироидните јазли можат да бидат единечни  или мултипни , а по својата структура главната поделба е на бенигни и малигни. Околу 95% од тироидните јазли се бенигни, само 5% се малигни. Бенигните јазли најчесто не прават проблеми, но со цел да се  дијагностицира и лекува рак на тироидната жлезда во најраната фаза, повеќето тироидни јазли неопходно е клинички да бидат следени.

ИНЦИДЕНЦА

Тироидните јазли се чета појава кај возрасните , особено жените, барем 4 пати повеќе (според некои и повеќе). Инциденцата се зголемува со возраста: кај претпубертетските деца е 1%, во тинејџерска возраст е 1,5% , понатаму се зголемува за во шестата декада да достигне 5%. Општо според најголем број на студии инциденцата кај жените е 6,4% а кај мажите е 1,5 %. Точни податоци за состојбата во нашата земја нема, но имајќи во предвид дека сме во регион со ендемеска застапеност на тироидни болести, оваа инциденца можеби е повисока.

Бенигни тироидни јазли – најчести типови на бенигни јазли на тироидна жлезда се:

  • Колоидни јазли
  • Фоликуларни јазли
  • Автономни јазли
  • Тироидни цисти (јазли кои содржат течност или крв)

Не е позната вистинската причина за настанување на тироидни јазли, но постојат неколку ризик фактори кои ја зголемуваат можноста за настанување на тироиден јазол: Hashimoto тироидит, недостаток на јод во исхрана и генетски абнормалности.

Знаци и симптоми:

Повеќето тироидни јазли не предизвикуваат симптоми. Често, тироидни јазли се откриени случајно за време на рутински физички преглед или  ултразвук на вратот направен за целосно неповрзани причини. Повремено, пациентите со нодули на тироидната жлезда забележуваат испакнување во облик грутка на  вратот додека се гледаат во огледало, при закопчување на нивната јака или прицврстување на накин. Абнормални лабараториски  тестови (хормони)  за функцијата на тироидната жлезда може понекогаш да бидат причината поради која тироиден јазол е пронајден. Тироидни јазли може да производстваат на вишокот на  тироидните хормони кои предизвикуваат хипертироидизам . Сепак, повеќето тироидни јазли, вклучувајќи ги и оние кои канцерогени, се всушност без променетета  функција на тироидната жлезда, што значи тестови продукцијата на хормони е нормална. Ретко, пациенти со тироидни јазли може да се жали на болка во вратот, вилицата или уво. Ако еден јазол е доволно голем за да ги компресира душникот и хранопроводот тоа, може да предизвика тешкотии со дишењето, голтање. Дури и поретко , засипнатост можеда бидат предизвикани ако јазолот врши притисок  на нервите кои ги контролираат гласните жици, но тоа е обично поврзани со рак на тироидната жлезда.

  1. Симптоми на хипертироидизам – доколку јазолот продуцира тироидни хормони(топол јазол)
  2. Болка во вратот или увото
  3. Отежнато голтање
  4. Чешање во грло
  5. Отежнато дишење
  6. Засипнатост

Дијагноза: 

  • Физикален преглед – да се провери големината, формата и конзистенцијата
  • Крвен тест – испитување на вредност на Т4 и TSH во крв
  • Ултразвук – да се одреди големината и формата на јазолот, како и да се види дали е исполнета со течност
  • Тенко иглена биопсија на јазолот
  • Радиоактивен јоден скен(тироиден скен) – да се одреди активноста на тироидниот јазол. Според тоа, јазлите можат да бидат:
  1. Ладни јазли – клетките во јазолот не врзуваат јод повеќе од тироидните клетки. Можат да бидат бенигни или малигни, дефинитивна дијагноза се поставува преку тенкоиглена биопсија.
  2. Функционални јазли – клетките во јазолот врзуваат јод идентично како и тироидните клетки. Најчесто промената е бенигна и нема потреба од биопсија.
  3. Топли јазли – клетките во јазолот врзуваат повеќе јод од тироидните клетки. Овие јазли најчесто се бенигни.

Третман

Терапијата на бенигните тироидни јазли зависи од клиничките испитувања и дијагнозата. Донекаде кај бенигните јазли завиди и од нивната големина.

  1. Следење на јазолот кој не е отстранет во тек на 6-12 месеци, а вклучува физикален преглед, ултразвук или тенкоиглена биопсија, задолжително доколку јазолот расте.

Во одредени случаи препорачана е и терапија сп лекови за регресија на јазолот.

  1. Хирургија –  е опција кај големи цисти и нефункционални јазли, особено ако постои и најмало сомневање за малигнитет треба да се отстрани суспектниот јазол. Исто така хируршлки треба да се отсранат јазли кои предизвикуваат козметички и компресивни проблеми.

Малигни тумори(карциноми): претставува заболување на тироидната жлезда кое се карактеризира со абнормален раст на тиреоцитите(тироидни клетки) во тироидното ткиво.

Типови на карциноми: постојат 4 типа на карцином на тироидна жлезда според микроскопски наод и честота на јавување:

  1. Папиларен тип(околу 60% – 80% од тироидните карциноми) – бавно растечки тип на карцином кој се развива во клетките кои произведуваат хормони(тиреоцити)
  2. Фоликуларен тип(околу 30% – 50% од сите тироидни карциноми) – се развива во клетките кои продуцираат тироидни хормони(тиреоцити)
  3. Медуларен тип(околу 5% – 7% од сите тироидни карциноми) – се развива во парафоликуларните клетки(познати како Ц – клетки) кои произведуваат калцитонин
  4. Анапластичен тип(само 2% од сите карциноми) – најбрзо растечки и најагресивен тип на карцином

Демографија: карцином на тироидна жлезда се јавува три пати почесто кај жени во споредба со мажи, а најголемиот дел од заболени пациенти се над 50 годишна возраст.

Во Македонија бројот на новозаболени пациенти од карцином на тироидна жлезда за двата пола изнесува 56 на 100.000 жители, а бројот на смртни случаи од карцином на тироидна жлезда изнесува 14 на 100.000 жители(GLOBOCAN 2008 fast stats).

Причини за појава на тироиден карцином: Точната причина за појава на карцином на тироидната жлезда не е позната, но идентификувани се некои фактори на ризик. Докажано е дека изложувањето на радијација е фактор на ризик за појава на овој вид на канцер. Во некои делови од светот храната е сиромашна со јод. Папиларниот и фоликуларниот тип на карцином на тироидната жлезда се јавуваат многу почесто во овие области. Околу 7% од случаите на карцином на тироидната жлезда се предизвикани поради промена (мутација) на генот наречен RET онкоген, мутација која може да биде наследена.

Симптоми:

  • Грутка или чвор (јазол) што може да се почувствува во вратот – најчест знак за карцином на тироидната жлезда
  • Лимфните јазли може да бидат потечени и гласот може да стане засипнат, бидејќи туморот притиска врз нервите кои водат до гласните жици (гркланот)
  • Некои пациенти може да имаат чувство на стегнато или блокирано грло и да имаат потешкотии со дишењето и голтањето

Дијагноза: постојат повеќе методи и тестови за докажување на карцином на тироидна жлезда, односно диференцирање на бенигна формација од карцином.

  • Крвен тест – испитување на вредностите на Т4 и TSH за да се провери функцијата на тироидната жлезда
  • Калцитонин тест – Калцитонинот е хормон кој се произведува од страна на C клетките (парафоликуларните клетки) на тироидната жлезда. Кога парафоликуларните клетки на тироидната жлезда ќе станат канцерогени се произведуваат преголеми количини т.е. вишок од овој хормон. Нивоата на калцитонин во крвта се користат за да се потврди дијагнозата на медуларен тип на карцином на тироидната жлезда, во случај да се јави сомнеж за постоење на истиот.
  • Ултрасонографија и компјутерска томографија – Овие тестови можат да утврдат дали јазлите кои се најдат во тироидната жлезда се бенигни цисти исполнети со течност или пак цврсти малигни тумори.
  • Радиоактивен скен: За изведување на овој тест на пациентот му се дава многу мала количина радиоактивен јод, која може да се проголта или да се инјектира. Бидејќи тироидната жлезда е единствената жлезда во телото која го апсорбира јодот, радиоактивниот јод се акумулира таму. Потоа може да се направи рентгенска снимка или пак да се искористи направа таканаречена “скенер” со цел да идентификуваат области од тироидната жлезда кои не го апсорбираат јодот нормално. Овие абнормални места т.е. области се нарекуваат “ладни области” и откако ќе се пронајдат се вршат дополнителни тестови за да се провери дали овие области се бенигни или малигни тумори. Доколку се регистрира значителен износ на радиоактивен јод сконцентриран во јазол, тогаш таквата област се нарекува “топла” и обично е бениген тумор.
  • Биопсија – најточна дијагностичка процедура. Во овој процес, се извлекува примерок од ткивото на тироидната жлезда и се испитува под микроскоп од страна на патолог. Примероците можат да се добијат или со извлекувањето на примерок од ткивото преку игла (иглена биопсија) или со хируршко отстранување на јазли (хируршка биопсија). Доколку се дијагностицира карцином на тироидната жлезда, се вршат понатамошни тестови за да се добијат информации за стадиумот т.е. фазата на болеста и за да се помогне на докторите да испланираат соодветен третман.

Стадиуми: Агресивноста на секој тип на рак на тироидната жлезда е различна. При одредување на стадиумот т.е. фазата на развој се зема во предвид големината на туморот, дали се има развиено во околните лимфни јазли и дали се има проширено (метастазирано) во други (подалечни) делови на телото. Возраста како и општата здравствена состојба исто така се земаат во предвид. Поделбата на стадиумите на развој на ракот на тироидната жлезда според Американската здружена комисија за карцином (American Joint Commission on Cancer – AJCC) е:

Папиларен и фоликуларен тип на карцином

Кај пациенти помлади од 45 години:

  • Првиот стадиум (стадиум I) се однесува на пациенти без докази за проширеност на туморот надвор од тироидната жлезда.
  • Стадиум II се однесува на пациенти кај кои туморот е проширен надвор од тироидната жлезда.

Кај пациенти постари од 45 години:

  • Стадиум I: туморот е помал од 1 см.
  • Стадиум II: туморот се нема пробиено преку капсулата (обвивката) на тироидната жлезда.
  • Стадиум III: туморот се има проширено локално, во блиските лимфни јазли.
  • Стадиум IV: туморот се има проширено надвор од областа на тироидната жлезда (далечни метастази). Во случај на рак во стадиум IV, местата во кои ракот најчесто метастазира се белите дробови и коските.

Медуларен тип на карцином

  • Стадиум I: туморот е помал од 1 см или може да се открие само со провокативен скрининг тест.
  • Стадиум II: туморот е помеѓу 1 и 4 см.
  • Стадиум III: во околните лимфни јазли е откриен тумор.
  • Стадиум IV: доказ за далечни метастази.

Анапластичен тип на карцином – Сите случаи на анапластичен тип на карцином на тироидната жлезда се сметаат за стадиум IV, бидејќи овој тип на карцином е многу агресивен.

Терапија: Папиларниот тип на карцином на тироидната жлезда може да биде успешно излекуван.

Фоликуларниот тип исто така има добра стапка на излеченост, но може да биде тешко да се контролира доколку канцерот ги нападне крвните садови или прерасне т.е. се прошири во околните структури во вратот.

Медуларниот тип на карцином на тироидната жлезда потешко се контролира затоа што често се шири во другите делови на телото.

Анапластичниот тип е најбрзо растечки и има тенденција да реагира доста слабо на сите третмани.

  • Хирургија – Хируршкото отстранување е вообичаен третман доколку туморот се нема проширено т.е. не постојат метастази во далечни делови на телото. Тоа е примарниот третман кој се користи во случај на папиларен, фоликуларен и медуларен тип на тироиден карцином откриен во рана фаза. Хирургот може да се реши да ја отстрани страната т.е. лобусот од тироидната жлезда каде се наоѓа туморот(лобектомија) или целата жлезда(тотална т.е. целосна тироидектомија). Доколку карциномот ги има зафатено и соседните лимфни јазли, тие исто така може да бидат отстранети за време на операцијата.
  • Зрачење – За папиларниот и фоликуларниот тип на карцином на тироидната жлезда, во прилог на операција т.е. хируршки зафат може да се користи и радиоактивен јод. При овој третман потребно е пациентот да проголта т.е. испие пијалок кој содржи радиоактивен јод. Бидејќи клетките на тироидната жлезда можат да апсорбираат јод, радиоактивниот јод се собира во тироидното ткиво со што останува во телото и ги убива клетките на карцином. Во случај третманот со радиоактивен јод да биде неуспешен, може да се примени третман со надворешно зрачење.

За медуларниот тип на карцином не се користи радиоактивен јод. Надворешното зрачење може да се користи само како палијативна терапија (третман наменет да ја олесни болката на пациентот, но не и да ја излекува болеста).

  • Хормонска терапија – кога тироидната жлезда ќе се отстрани и нивоата на тироидните хормони ќе се намалат, аденохипофизата произведува хормон за стимулирање на тироидеата (TSH или тиротропин) кој во нормални услови ја стимулира тироидната жлезда да произведува тироиден хормон. Овој хормон исто така ги стимулира клетките на тироидната жлезда да растат, а тоа најверојатно предизвикува и растење на канцерот на тироидната жлезда. Хормонската терапија подразбира користење на хормони после операцијата со цел да се спречи овој раст и формирањето на нови канцерогени клетки на тироидата. За да се спречи растот на канцерогените клетки, природните хормони кои (во нормални услови) се произведуваат од тироидната жлезда се земаат во облик на таблети. На овој начин нивните нивоа остануваат нормални и ја спречуваат хипофизата да произведува тиротропин. Доколку туморот се има проширено на други делови од телото и операција не е возможна, хормонската терапија има за цел да ги убие или да го успори растот на канцерогените клетки низ телото.
  • Хемотерапија – за карцином на тироидната жлезда кој е во напредна фаза за кој операција не е опција или други третмани немале ефект, хемотерапијата е опција која може да се проба. За папиларниот, фоликуларниот и анапластичниот тип на канцер на тироидната жлезда во напредна фаза не постои хемотерапевтски режим т.е. третман кој може да се смета за стандарден, и во тек се неколку клинички студии со цел да се утврди кои пациенти со овие типови на карцином може да се квалификуваат за примена на истите. За анапластичниот тип на карцином на тироидната жлезда, некои хемотераписки агенси (доксорубицин, комбинација од доксорубицин со цисплатин) може да влијаат на делумно олеснување кај некои пациенти, но не во големи размери. Пациентите со анапластичен тип на карцином на тироидната жлезда исто така може да се квалификуваат за некои тековни клинички испитувања.

Прогноза: Повеќе од 90% од пациентите кои се лекуваат од папиларен или фоликуларен тип на тироиден карцином живеат 15 години или подолго после дијагностицирањето на болеста. Осумдесет проценти од пациентите со медуларен тироиден карцином живеат најмалку 10 години после оперативниот зафат. Само три до седумнаесет проценти од пациентите со анапластичен тироиден карцином успеваат да преживеат до пет години после дијагностицирањето.