Аденокарцином

Овој вид на рак најчесто започнува во внатрешната обвивка на тенкото црево, најчесто се јавуваат во дуоденумот и јејунумот, поточно во деловите кои се поблиску до желудникот. Овие тумори може да прават обструкција на варењето на храната со што ја нарушуваат дигестијата. Аденокарциномот е најчест вид на рак на тенкото црево, но на него отпаѓаат околу 2% од сите тумори на гастроинтестиналниот тракт и е причинител на околу 1% од смртните случаеви поврзани со рак на гастроинтестиналниот тракт. Карциномот на тенкото црево може да се појави на повеќе места.

Лимфом

Овој доста невообичаен тип на рак е не-Хоџкин вид на лимфом кој започнува во лимфното ткиво на тенкото црево. Малигниот лимфом најчесто не се среќава како единствена лезија.

Саркоми

Најчесто кај тенкото црево се среќава леомиосаркомот. Се наоѓаат во мазната мускулатура на илеумот, последниот дел од тенкото црево. Липосаркомот и ангиосаркомот се среќаваат поретко.

Карциноидни тумори

Најчесто се среќаваат во илеумот. Во 50% од случаевите се појавуваат како мултипни лезии.

Причини и симптоми

Причините за појава на овој рак не се познати, меѓутоа во факторите кои допринесуваат за негов развиток спаѓаат изложеноста на канцерогени хемикалии, радијацијата и вируси. Исто така и пушењето и лошата исхрана се сметаат за ризик фактори. Инциденцата на овој рак е поголема кај луѓе со прекумерна тежина. Најчесто ракот на тенкото црево во почеток не дава симптоми. Гастроинтестиналното крварење е најчест симптом. Секој треба да се јави на лекар доколку се присутни наведениве симптоми :

• губење на тежина

• грутка во абдоминалната регија

• крвава столица

• болка или грчеви во абдоминалната регија

Дијагнозa

Проценката започнува со земање на детална анамнеза и вршење на комплетен преглед. Доколку пациентот веќе има симптоми лекарот може да ги предложи следните тестови:

• Рентген на горниот гастроинтестинален тракт. За подобро да се видат контурите на рентген пациентот зема течност наречена бариум.

• Компјутерска томографија(КТ)

• Магнетна резонанца

• Ултразвук

• Ендоскопија. Ендоскопот е тенко осветлено цевче кое преку грлото се воведува до дуоденумот. Со оваа процедура може да се изврши и биопсија со што се зема ткиво за микроскопско испитување за евентуално постоење на малигни клетки. Ако е евидентно постоењето на рак на тенкото црево ќе се направат дополнителни испитувања за да се утврди колку и каде се има проширено.

Клинички фази

Како и кај другите видови на канцер, ракот на тенкото црево може да се класифицира како локализиран, регионален или дистално проширен.

• Локализиран. Ракот се нема проширено надвор од границите на органот во кој се развил

• Регионална проширеност. Ракот се има проширено од органот во кој започнал на околните ткива –мускули, лигаменти или лимфни јазли.

• Дистална проширеност. Ракот се има проширено и во други органи како на пример црниот дроб, бубрезите, коските, белите дробови.

Терапија

Терапевски опции за третман на ракот на тенкото црево се хируршко отстранување, радијација, хемотерапија и/или биолошка терапија.

Ракот на тенкото црево може да се излечи во зависност од хистологијата. Најчест третман е хируршкото одстранување на ракот. Кај поголемите тумори потребно е опереративно да се одстрани и дел од околното здраво ткиво на цревото како и некои крвни садови и лимфни јазли.

Радијацијата ги убива клетките на ракот и ја намалува неговата големина со употреба на високо енергетски рентген зраци. Радијацијата може да дојде од надворешен извор-машина или од внатрешен извор. Терапијата која се базира на внатрешен извор на радијација вклучува употреба на радиоизотопи кои преку пластично цевче се администрираат во делот од телото каде се наоѓа ракот. Несакани ефекти од радијационата терапија се :

• премореност

• губиток на апетот(анорексиа)

• гадење и повраќање

• дијареа

• гасови

• поддуеност

• благи промени на кожата

• интолеранција кон млечни производи

Хемотерапијата ги убива клетките на ракот со лекови кои се земаат орално, интравенки или интрамускулно. Се нарекува системски третман бидејќи лекот преку крвотокот се движи низ телото и ги убива клетките на ракот кои се наоѓаат надвор од тенкото црево. Хемотерапијата може да се даде како адјувантна терапија после оперативен третман. Радијационата и хемотерапијата сами по себе се доста корисни кај мали канцери на тенкото црево. Несакани ефекти од хемотерапијата се :

• гадење и повраќање

• губиток на апетит

• привремено опаѓање на косата (алопеција)

• жарење во устата

• премореност, како резултат на малиот број на црвени крвни зрнца

• поголема изложеност на инфекции или крварење како резултат на ниското ниво на бели крвни зрнца и тромбоцити

Преку користење на имуниот систем на телото, биолошката терапија го стимулира телото да се бори против ракот. Природни елементи од телото или лабораториски произведени агенси се дизајнирани да ја поттикнат, водат или обноват способноста на организмот да се одбрани од болеста. Кој вид на терапија ќе се примени ќе зависи од видот на ракот, а не од клиничката фаза на болеста.

Прогноза

Прогнозата или можнота за преживување зависи од видот на ракот, целокупното здравје на пациентот како и од тоа дали ракот е проширен во други органи или се наѓа само во тенкото црево. Излекувањето зависи од можноста ракот целосно да се одстрани со операција. Аденокарциномот најчесто се среќава во дуоденумот, меѓутоа пациентите со рак во оваа област имаат полоша прогноза одколку оние со истиот канцер во јејунумот и илеумот, поради намалената можност за оперативно одстранување.

Националната Датабаза за Канцер (НДК) објави резултати за средно преживување од околу 19.7 месеци за овие пациенти со севкупно 5 годишно преживување на околу 30.5%. За одстранети аденокарциноми НДК дава податок за петгодишно преживување на 20% од пациентите, додека кај отстранети леомиосаркоми бројката е 50%. Со студија било утврдено дека можноста за метастази од леомиосаркомот се движи од 24-50%, овој вид на рак најчесто се шири во црниот дроб. Терапија на избор за рак на мазната мускулатура е хируршко одстранување. Радијационата и хемотерапијата немаат голем усоех. Пациентите кои се постари од 75 години имаат помали шанси за преживување од помладите пациенти. Исто така пациентите кај кои туморите немаат јасно дефинирани граници имаат полоша прогноза отколку пациенти кај кои се среќаваат тумори со добро дефинирани граници. Можноста за преживување се намалува со прогредирање на клиничката фаза на болеста. Кај локализирани тумори е 47.6%, кај регионално проширени 31% а кај дистално проширените 5.2%.

Превенција

Најголем број од луѓето кај кои се дијагностицира рак немаат наследни генетски абнормалности. Нивните гени се оштетиле после раѓање од супстанции во нивната околина. Супстанциите кои ја оштетуваат ДНК на начин кој доведува до развој на рак се нарекуваат канцерогени. Канцерогени се некои хемикалии, радијацијата и некои вируси. Азбестот е една од супстанциите за кои се смета дека предизвикуваат рак на тенкото црево. Иако точната причина за развој на рак не е позната група од фактори допринесуваат за негов развој а тука спаѓаат и пушењето и лошата исхрана. Исхрана со зеленчук и овошје и редукција на внесот на храна богата со масти може да го намали ризикот за развој на рак. Одредени овошја, витамини и минерали се доста корисни во превенцијата на рак на тенкото црево како на пример Б6, фолати, ниацин и железото. Некои испитувања ја поврзуваат консумацијата на солена, кисела и конзервирана храна со појавата на рак на дигестивниот систем. Исто и недостатокот на овоштје, зеленчук и влакна во исхраната се смета за ризик фактор. За превенција на рак, важно е да се избегнуваат канцерогените материи и познати ризик фактори, да се има здрав животен стил, исхрана со помалку масти и повеќе овошје и зеленчук. Модифицирањето на генетските предиспозиции преку редукција на ризик факторите исто така помага во превенцијата.

Мултипен миелом е рак на плазма клетките, вид на бели крвни клетки присутни во коскената срцевина. Плазма клетките се одговорни за синтеза на протеини наречени антитела кои помагаат во борбата против инфекции.

Кај мултипниот миелом, група на плазма клетки (миелома клетки) се канцерни и се мултиплицираат, зголемувуајќи го бројот на плазма клетни над нормала. Бидејќи овие клетки произведуваат протеини (антитела) бројот на абнормални протеини во крвта исто така може да се покачи. Проблемите кои се појавуваат од мултипниот миелом се одразуваат на коските, имуниот систем, бубрезите и бројот на црвени крвни клетки.

Симптоми

Знаците и симптомите на мултипниот миелом може да варираат кај различни пациенти. Во почетен стадиум болеста може да не даде никакви симптоми (прикриен мултипен миелом). Како што болеста напредува најверојатно е дека ќе се појави барем еден од четирите вообичаени проблеми при мултипен миелом, кои вклучуваат:

• Високо ниво на калциум во крвта. Ова се случува кога калциум од коските кои се афектирани се појавува во крвта. Високо ниво на калциум предизвикува жед, гадење, констипација, губиток на апетит и конфузност.
• Колапс на бубрезите. Високи нивоа на одредени видови на абнормални моноклонални протеини (М протеини), кои се нарекуваат лесни вериги на Bence Jones протеините, ги оштетуваат бубрезите.
• Умор асоциран со анемија. Овој вид на умор се појавуву бидејќи миелома клетките ги заменуваат црвените крвни зрнца, кои носат кислород, во коскената срцевина.
• Оштетување на коските и фрактури. Оштетувањата кои се појавуваат на коските како резултата на мултипниот миелом се нарекуваат “остеолитички” или “литички”. Болките во коските се вообичаен симптом особено во грбот, карлицата, ребрата и черепот.

Овие четири проблеми најчесто се означени со акронимот КБАК (CRAB), што се однесува на нарушеното ниво на калциум, бубрезите, анемијата и коските. Други знаци и симптоми на мултипен миелом може да бидат :

• Повторувачки инфекции –како пневмонија, синузитис, инфекции на мочниот меур или бубрезите, инфекции на кожата
• Губиток на тежина
• Слабост или намалена осетливост во нозете

Причини

Иако точната причина не е позната, познато е дека мултипниот миелом започнува со една абнормална плазма клетка во коскената срцевина – меко, продуцирачко ткиво на крв кое го исполнува центарот на коските. Оваа клетка понатаму почнува да се дели.

Бидејќи абнормалните клетки не созреваат и потоа да изумрат како нормалните клетки, тие се акумулираат и со време ја нарушуваат продукцијата на нормални клетки. Во здрава коскена срцевина, помалку од 5 % од клетките се плазма клетки. Кај луѓе со мултипен миелом повеќе од 10% од клетките може да бидат плазма клетки.

Бидејќи миелом клетките во мал број циркулираат во крвта, може да населат и други коскени срцевени во останатите делови од телото. Затоа болеста се нарекува мултипен миелом. Неконтролираниот раст на плазма клетките може да ги оштети коските и околното ткиво. Исто така може ја намали способноста на имуниот систем да се бори со инфекциите преку ихибиција на способноста за создавање на нормални антитела.

Истражувачите ја проучуваат ДНА на плазма клетките за да се обидат да ги разберат промените кои настануваат во плазма клетките а кои предизвикуваат истите да станат канцерски. Иако сеуште не се откриени причините за промените, откриено е дека скоро сите луѓе со мултипен миелом имаат генетски абнормалности во плазма клетките кои најверојатно придонесуваат за развој на рак. Генетските абнормалности асоцирани со мултипниот миелом вклучуваат :

• Дефект поврзан со хромозомот 14 во кој дел од еден хромозом преминува на друг хромозом (транслокација)
• Дополнителни копии од одреден хромозом (хипердиплиодија)
• Абнормалност при која дел или целиот хромозом 13 недостасува

Мултипниот миелом скоро секогаш започнува како релативно бенигна состојба наречена моноклонална гамопатија од недефинирано значење (MGUS). Секоја година околу 1 процент од луѓето со MGUS развиваат мултипен миелом или некој друг канцер. MGUS како и мултипниот миелом се одликува со присуството на М протеини –кои се продуцираат од абнормални плазма клетки –во крвта. Меѓутоа при MGUS не се случуваат промени во телото.

Ризик фактори

Мултипниот миелом не е заразен. Најголем дел од луѓето со мултипен миелом немаат точно идентифицирани ризик фактори за болеста. Некои од ризик факторите кои можат да влијаат врз појава на болеста се :

• Возраст. Најголем дел од луѓето кај кои се јавува мултипен миелом се постари од 50 години, а се дијагностицираат во нивните 60 години. Има регистрирано појава на мултипен миелом и кај луѓе помлади од 40 години.
• Пол. Почесто се јавува кај мажи отколку кај жени.
• Раса. Афроамериканците имаат двапати поголеми шанси за развој на мултипен миелом отколку белците.
• Историја за постоење на MGUS – моноклонална гамопатија од недефинирано значење. Секоја година 1% од луѓето со MGUS во САД развиваат мултипен миелом.
• Дебелина. Ризикот за мултипен миелом е поголем кај луѓе со прекумерна тежина.

Други фактори кои го зголемуваат ризикот за појава на мултипен миелом се изложеност на радијација и работа во бензинската индустрија.

Компликации

• Bottom of Form
• Оштетен имунитет. Клетките на миеломот ја ихибираат продукцијата на антитела потребни за нормален имунитет. Мултипниот миелом ги прави пациентите подложни на инфекции како пневмониа, синузитис, инфекции на бубрезите и мочниот меур.
• Проблеми со коските. Мултипниот миелом може да влијаа врз коските доведувајќи до ерозија на истите и фрактури. Поради тоа може да дојде и до компресија на ‘рбетниот столб. Знаците кои и претстојат на оваа медицински итна состојба вклучуваат слабост па дури и парализа на нозете.
• Нарушена функција на бубрезите. Мултипниот миелом може да предизвика проблеми со функционирањето на бубрезите, вклучувајќи и тотално откажување на нивната функција. Високите нивоа на калциум во крвта кои се резултат на ерозијата на коските, може да ја попречи нормалната функција на бубрезите на филтрирање на крвата. Протеините кои се произведуваат од клетките на миеломот може да ги предизвикаат истите проблеми, особено при дехидратација.
• Анемија. Бидејќи клетките на ракот ги истиснуваат нормалните крвни клетки, мултипниот миелом може да предизвика анемија и други проблеми со крвта.

Дијагноза

Докторот може да забележе знаци на постоење на мултипен миелом уште пред тие да се манифестираат – преку испитувања на крвта и урината за време на рутински физикален преглед. Ако пациентот сеуште нема развиено симптоми, овие тестови се повторуваат на неколку месеци за да се следи болеста, да може лекарот да утврди дали болеста прогредира и да го изнајде најдобриот можен третман врз основа на резултатите од тестовите.

Испитување на крв и урина. Крвен тест наречен серум протеин електрофореза ги одделува крвните протеини и со него може да се детектираат моноклоналните протеини                  (М протеини). Дел од М протеините може да се детектираат и преку испитување на урината. Кога М протеините ќе се најдат во крвта тие се нарекуваат Бенс Џонсови протеини. Моноклоналните протеини може да се знак за постоење на мултипен миелом, но може да се јават и при други состојби.

Доколку при тестирање се откријат моноклонални протеини ќе треба да се направат дополнителни тестирања за да се измери бројот на крвни клетки, нивото на калциум во крвта, нивото на уреа и креатинин, исто така лекарот може да направи тест за постоење на бета-2-микроглобулин, друг протеин кои го произведуваат клетките на миеломот или пак тест за да се утврди процентот на плазма клетки во коскената срцевина.

Имиџинг техники. Рентген на коските може да покаже дали во нив се среќаваат некои места со помала густина, карактеристични за мултипниот миелом. Доколку е потребен подобар преглед на коските, може да се користат магнетната резонанца, комјутеризирана томографија или ПЕТ скенот.

Испитување на коскената срцевина. Лекарот може да направи испитување на коскената срцевина преку земање на дел од коскената срцевина со помош на игла. Примерокот се испитува под микроскоп за да се потврди или исклучи присутноста на миелома клетки. Дел од земениот примерок се испитува за постоење на хромозомски абнормалности со помош на флуоресцентна ин ситу хибридизација (ФИСХ). Се прават и тестови да се измери брзината на делење на плазма клетките.

Класификација и ризици

Тестовите помагаат во утврдување на тоа дали се работи за мултипен миелом или некоја друга болест. Доколку се потврди дијагнозата Мултипен миелом тестовите кои се прават им помаагат на лекарите да ја класифицираат болеста под тип 1, тип 2 или тип 3 на Мултипен миелом. Пациентите со тип 3 Мултипен миелом најчесто имаат знаци на напредната болест, вклучувајќи голем број на миелома клетки и откажување на работата на бубрезите.

Иако класификацијата е корисна во разбирањето на тоа колку е напредната болеста, лекарите мора да знаат и колку е истата агресивана. Резултатите од специјализирани тестови, како што е ФИСХ, им помагаат на лекарите да го утврдат ризикот од болеста и да разработат соодветен план за третман.

Терапија

Доколку имате мултипен миелом а немате симптоми, можно е и да немате потреба од третман. Меѓутоа лекарот мора постојано да ја контролира состојбата и да внимава на знаци кои индицираат дека болеста прогредира. Доколку се јават симптоми, терапијата може да ја намали болката, да ги контролира компликациите од болеста, да ја стабилизира состојбата и го забави прогресот на болеста. Иако нема лек за мултипниот миелом со добра терапија состојбата може да се контролира. Страндардни опции за терапија се:

Bortezomib – е првиот одобрен лек во нова класа на лекови наречени протеазомни инхибитори. Се администрира интравенски. Предизвикува изумирање на клетките на ракот преку инхибиција на функцијата на протеазомите. Се дава кај новодијагностицирани пациенти и кај пациенти кои претходно биле лечени од мултипен миелом.

Thalidomide – овој лек во почетокот бил користен како седатив и лек против утринско гадење кај бремени жени но бил забранет за употреба откако се утврдило дека предизвикува сериозни дефекти кај плодот. Меѓуто лекот доби одобрување за повторна употреба во 1998 година, најпрво во третман на кожни лезии кај лепрозно болни. Денес се користи и кај новодијагностицирани пациенти од мултипен миелом. Лекот се дава ораално.

Lenalidomide -хемиски е сличен со талидомидот, но бидејќи е попотентен и има помалку несакани ефекти, се користи почесто од талидомидот. Се администрира орално. Најчесто се ординира кај пациени кои веќе биле на терапија за мултипен миелом, но често се користи и кај новодијагностицирани.

Хемотерапија, која вклучува земање на лекови орално или интравенски за да се уништат клетките на мултипниот миелом, најчесто се одвива во циклуси од неколку месеци со периоди на одмор. Многу често хемотерапијата се дисконтинуира при плато фазата на ремисија, во која нивото на М протеини е стабилно. Може да се јави повторно потреба од хемотерапија доколку нивото на М протеини почне да расте. Најчесто употребувани лекови за хемотерапија се мелфалан, циклофосфамид, винкристин, доксорубицин и липосомален доксорубицин.

Кортикостероиди како преднизонот и дексаметазон, со децении се користат во третман на мултипен миелом. Се даваат во форма на пилули.  

Трансплантација на матични клетки – вклучува користење на висока доза на хемотерапевт најчесто мелфалан, заедно со трансфузија на незрели крвни клетки (матични клетки) за да ја заменат заболената или оштетена коскена срцевина. Матичните клетки може да се земат од пациентот или донор и невното потекло меже да биде или од крв или од коскена срецвина.

Радијациона терапија- се користат енергетски бранови со голема јачина за да ги оштетат клетките на миеломот и го стопираат нивниот раст. Радијационата терапија може да да се искористи за брзо намалување на миелома клетките во одредена област-на пример кога колекција од абнормални плазма клетки формираат тумор (плазмоцитом) кој предизвикува болка или уништува коска.

Најголем број од луѓето кои се третирани од миелом со тек на време имаат повторно појавување на болеста. А во некои случаи никоја од наброените терапии не помага во намалувањето на растот и ширењето на болеста. Доколку се случи релапс на болеста лекарот може да предложи повторување на третманот кој иницијално помогнал. Друга опција е да се проба третман со некоја од терапиите кои најчесто се користат кај новодијагностицирани, како поединечен лек или комбинација од неколку.

Животен стил  

Следниве совети може да помогнат во држењето на мултипниот миелом под контрола :

• Да се остане активен. Вежбањето помага во тоа коските да си ја задржат својат цврстина.
• Пиење на течности. Помага аво во спречување на дехидратација, а и со пиење на поголема количина на течности се дилуираат Бенс Џонсоновите протеини во урината, со што се превенира оштетување на бубрезите.
• Балансирана диета. Со тоа се одржава целокупното здравје. Нивото на М протеини во системот не е под влијание на тоа колку протеини ќе се консумираат, што значи нема потреба да се лимитира внесот на протеини доколку тоа не го препорача леакрот. Не треба да се земаат витамини, тревки или лекови без препорака од лекарот бидејќи може да интерферираат со терапијата.

Справување со болеста и поддршка

Дијагностицирањето на рак може е доста тешко за секој пациент. Треба да се има на ум дека без разлика на тоа која е прогнозата, не сте сами. Ова се некои стратегии кои може да ви помогнат во полесно справување со дијагнозата:

Дознајте што да очекувате. Информирајте се во врска со вашиот канцер –видот, фазите, ризиците, можностите за третман и несаканиѕе ефекти од третманот. Колку повеќе сте информирани, толку поактивно може да учествувате во вашиот третман. Освен од вашиот лекар информирајте се од книги и интернет.

Бидете проактивни. Иако може да се чувствувате уморно и обесхрабрено, обидете се да бидете активен учесник во донесувањето на одлуки за вашиот третман.

Поставете си цели. Имањето на цели ви помага да се чувствувате посигурни. Но немојте да избирате цели кои се невозможни да ги достигнете. На пример можеби нема да бидете во состојба да работите 40 часа неделно но можете да одите на работа со скратено работно време. Многу луѓе сметаат дека продолжување на извршувањето на работните обврски им помага.

Одвојте време за себеси. Хранете се добро, релаксирајте се и одмарајте сето тоа ќе ви помогне во намалувањето на стресот и уморот.

Останете акивни.Тоа што имате рак не значи дека треба да престанете да ги правите работите во кои порано сте уживале. Доколку се чувствувате доволно добро и имате желаба да направите нешто направето го тоа без двоумење.

Ракот на мочниот меур е болест при која клетките кои го обложуваат мочниот меур ја губат способноста за регулирање на сопствениот раст и почнуваат да се делат без контрола. Овој неконтролиран раст резултира со маса од клетки кои формираат тумор.

Опис

Ракот на мочниот меур го напаѓа мочниот меур – шуплив мускулен орган кој ја складира урината од бубрезите се до нејзината екскреција од телото. Ракот на мочниот меур е на трето место по зачестеност на појава во Македонија, а појавата на нови случаи е во пораст. Во Македонија инциденцата односно бројот на новозаболени од рак на мочниот меур изнесува 370 случаи на 100 000 население. Бројот на смртните случаи изнесува 120 на 100 000 население.

Меѓутоа како резлтат на подобрени дијагностички процедури и третман, инциденцата на смртни случаи се намалува. Болеста е околу три пати почеста кај мажи одколку кај жени, а ризикот за појава се зголемува со возраста. Најголем број на дијагностицирани пациенти се во својата шеесета година.

Причини

Пушењето се смета за најголем ризик фактор за развој на рак на мочниот меур. Ризикот најверојатно се јавува поради канцерогените супстанции кои се наоѓаат во тутунот а се сретнуваат во урината со што стануваат концентрирани во мочниот меур до екскреција. Други хемикалии како што се анилински бои, бета-нафтиламин, бензадински соли и мешавина од ароматски хидрокарбонати исто така се сметаат како можни ризик фактори. Овии хемикалии се користат во гумената, кожната, текстилната, хемиската, пластична, дрвена и многу други индустрии. Може да поминат и 50 години од првичната експозиција на некој ризик фактор до развојот на рак на мочниот меур.

Одредени испитувања покажале дека хормонската терапија, која се користи најчесто кај многу постменупаузални жени, го зголемува ризикот од појава на канцер.

Чести уринарни инфекции, камења во бубрезите и мочниот меур, како и други состојби кои предизвикуваат долготрајна иритација на мочниот меур може да го зголемат ризикот за појава на канцер на истиот.

Ако имаме историја за претходна појава на рак на мочниот меур има големи шанси за негова повторна појава.

Симптоми

Еден од првите знаци на предупредување за можно постоење на рак на мочниот меур е крв во урината. Понекогаш има доволно крв во урината за да дојде до промена на нејзината боја од жолта во жолто-црвена или темно црвена. Меѓутоа најчесто во раните фази на болеста  нема приметливи симптоми. Промени во фунцијата на мочниот меур, како зголемена фрекфенција на уринирање, печење-болки при уринирање, како неможност за контрола на итноста за уринирање претставуваат симптоми на ракот на мочниот меур. Меѓутоа тие може да бидат и симптоми за постоње на некоја помалку сериозна болест на уринарниот тракт и простата.

Дијагноза

Првиот чекор од страна на лекарот е да се земе комплетна анамнеза за да се утврди постоењето на ризик фактори. Потоа на ред е детален физички преглед за да се проценат сите знаци и симптоми.

Се прави лабораториско тестирање на урина за да се исклучи постоњето на бактериска инфекција. Потоа се прават поконцизни тестови за да се потврди дијагнозата. Интравенозен пиелограм претставува рентгенски преглед кој се изведува откако контрасно средство ќе се инјектира во крвотокот. Со тоа јасно можат да се видат контурите на бубрезите, уретерите, мочниот меур и уретрата со што лесно може да се детектираат абнормалности во нивната форма и структура.

Во процедура која е позната како цистоскопија, мало осветлено цевче се внесува во мочниот меур. Ако при оваа процедура се детектира некое туѓо тело (маса) мал дел од ткивото може да се одстрани со користење на форцепс за биопсија. Потоа истото ткиво се проверува микроскопски за да се потврди или исклучи постоењето на рак.

Рентген тестови, компјутерска томографија и магнетна резонанца исто така може да се искористат за да се утврди дали ракот се проширил во други органи.

Терапија

Терапијата на ракот на мочниот меур зависи од степенот на развој на истиот. Стандардните методи за терапија се хируршко одстранување, имунотерапија, радијациона и хемотерапија.

Хируршкото одстранување се зема како опција само доколку ракот е во рана фаза на развој. Ако туморот е мал и се нема проширено во внатрешните слоеви на мочниот меур, операцијата може да се изведе без да се отвора абдоменот. Се поставува цистоскоп преку уретрата до мочниот меур и туморот се одстранува преку него. Ласерски зрак со голема енергија или некој друг инструмент за каутеризација преку цистоскопот може да се искористи за да се одстранат некои заостанати клетки од ракот доколку ги има.

Ако ракот прогредирал длабоко во сите слоеви на мочниот меур, операцијата ќе се изведе преку инцизија во абдоменот. Дел или цел мочен меур како и околните органи –простатата или утерусот, јајниците, јацеводите исто така може да бидат одстранети. Доколку се одстрани целиот мочен меур мора да се направи алтернативно место каде ќе се складира урината пред да се екскретира. За да се изведе ова уретерите се поврзуваат со хируршки направен отвор во кожата наречен стома. Оваа процедура се нарекува уростомија. Исто така постои процедура со која може да се направи нов мочен меур со користење на дел од цревата на пациентот.

Радијационата терапија користи зраци со висока енергија за уништување на клетките на ракот. Најчесто се користи после хируршки зафат за да се уништат клетките на ракот кои не биле отстранети хируршки. Исто така доколку туморот е многу голем или се наоѓа на место кое е хируршки недостапно радијационата терапија може да се искористи за да се намали ракот и да го направи подостапен пред операција. Радијационата терапија во комбинација со хемотерапијата се користи наместо хируршки зафат. Исто така ги намалува болките, крварењето и блокадите кои се јавуваат кај напредни стадиуми на канцер.

Хемотерапијата користи лекарства за да ги уништи клетките на ракот. Најчесто комбинација од повеќе лекови е поефективна отколку само еден лек во терапијата на рак на мочниот меур. Медикаментите се даваат или интравенски или перорално. Дел од медикаментите може да се вбризгаат директно во мочниот меур при третман на површински канцери. Хемотерапијата може да служи како адјувантна терапија кај пациенти после хируршко одстранување на рак на мочниот меур. Испитувањата покажале значајно подобри резултати кај пациенти кои примале хемотерапија после хируршки третман одколку кај оние кои не биле подложени на хемотерапија. Воглавно пациентите кои примале хемотерапија после операција живееле во просек 2 години повеќе од пациентите кои не примале хомотерапија после хируршкиот третман.

Имунотерапијата или биолошката терапија го користи имунолошкиот систем на организмот во борбата против ракот. Во случаи со рана фаза на развој на ракот на мочниот меур, бацилот Calmette-Guerin (BCG), ослабена форма на бацилот на туберкулоза може да се инјектира директно во мочниот меур. Организмот на ова реагира со имунолошки одговор за да ја совлада туберкулозата а при тоа ги уништува и клетките на ракот. Оваа терапија се покажала доста ефективна во третман на површински ракови на мочниот меур. Нови третмани постојано се испитуваат. Научниците имаат голем напредок во генетското мапирање како можен начин за третман.

Очекувани резултати

Ако ракот се открие во рана фаза на развој и е ограничен на внатрешната обвивка на мочниот меур, најчесто прогнозата е добро. Најголем дел од детектираните случаи се најчесто во оваа фаза. Повеќе од 90% од пациентите преживуваат пет години и повеќе по првичната дијагноза. Доколку болеста се има проширено на околното ткиво процентот на преживување опаѓа на 49%, а доколку има метастазирано во одалечени органи само околу 6% од пацентите преживуваат пет години или повеќе. Ракот на мочниот меур има висок степен на рекуренција. Дири и откако ракот ќе биде целоно одстранет големи се шансите за развој на нов тумор. Затоа сите пациенти кои имале рак на мочниот меур треба да имаат чести и детални прегледи.

Превенција

Сите оние кои имаат историја за постоење на рак на мочниот меур, биле изложени на канцерогени хемикалии или пак имале состојби на долготрајни и рекурентни иритации на мочниот меур треба да бидат подложни на редовни скриниг тестови за рак на мочниот меур. Со ова ќе се помогне во рано откривање на болеста и соодветен третман. Избегнувањето на ризик факторите, како што се цигарите, е најдобро решение. Исто така треба да се превземат потребните мерки на претпазливост доколку се работи со хемикалии кои се сметаат за ризик фактор за појава на канцер. Жените би требало да разговараат со своите лекари за бенефитите и ризиците од хормонската терапија. Бидејќи иритацијата на мочниот меур може да доведе до појава на рак, здравјето на истиот мора внимателно да се одржува.

Кофеинот кој се наоѓа во кафето, чајот и други производи исто така се смета како ризик фактор и треба да се избегнува. Многу е важно постојано да се пијат течности со што се овозможува полесна екскреција на токсините од уринарниот тракт. Најмалу шест до осум чаши вода како и чаеви и сокови од природно овошје и зелечук треба да се консумираат секојдневно.

Меланомот е рак на кожа која потекнува од клетките на кожата наречени меланоцити. Тоа се клетки кои на вашата кожа и го даваат тенот. Додека се сончате меланоцитите произведуваат црн пигмент –меланин кој има основна улога да ја заштити кожата од ултравиолетови зраци а од друга страна вам ви го овозможува оној прекрасен бакарен тен.

Вистинската причина за појава на меланомот сеуште не е позната. Се смета дека изложувањето на сончевите зраци и на другите извори на ултравиолетово зрачење е најголем фактор на ризик за настанување на кожниот карцином и тоа повременото изложување на сонце. Во последно време  големо значење како причинител се дава на наследната компонента . Така меланомот е почест  кај лица со светол тен, сини или зелени очи со светла или црвена коса кои лесно поцрвенуваат и горат на сонце. Во третина од случаите малигниот меланом потекнал од некоја од пигментираните бемки по телото па зголемен ризик на настанување има кај лице кое има повеќе од 50 бемки на својата кожа. Просечно по телото секој човек има од 15 до 20 различни пигментирани бемки или дамки. Во ризик фактори се вбројува и податок за  сончеви изгореници со пликови во детсво или тинејџерска возраст

Клиничка дијагноза

Малигниот меланом е видлив тумор и поради тоа е можна рана дијагноза.  Промената е лесно видлива и пациентот може сам да ја примети. Сепак, популацијата, како и лекарите, треба да бидат едуцирани во препознавање на знаците при појава на меланомот.

Прв знак за меланом е промена во големината,бојата или обликот на постоечката бемка. Меланомот може да се јави и како нова дамка која обично изгледа невообичаено,црна е и со грд изглед. Обично ги има до четвртата година а потоа бледнеат.

За да запомните на што треба да внимавате потцетете се на првите 4 букви од абецедата АBCD.

Asymetry (асиметрија) – едната половина на бемката е различна од другата со или без појава на сателитски бемки во близина на постојаната бемка.

Border (раб) – рабовите на бемката се разјадени,раскрвавевени,назабени,заматени или неправилни ,а пигментот се шири кон околната кожа.

Color (боја) – бојата е нееднаква.Може да се видат нијанси на црна,кафена и розова боја.

Diameter(дијаметар)- промената во големината на постоечката бемка. Меланомите се обично поголеми од гумичката на молив т.е 5 мм. Промените што нагло растат и се со дијаметар поголем од 10 мм треба да се сметаат за сомнителни.

Сомнителна е и локализацијата на промената. Во најголем процент, меланомот се создава на грбот, нозете или, пак, на места подложни на постојани трауми, повреди и иритации (на лице, врат и сл).

Меланомот  е најинвазивен и најопасен карцином, кој брзо се шири – метастазира, тешко се лекува и може да заврши со смрт. Затоа раната дијагноза е единствен начин да се намали смртноста од меланомот во денешно време, бидејќи лекувањето на проширената болест има незначително влијание врз преживувањето   

Самопреглед

Од голема важност за рано откривање на ракот на кожата е самопрегледот.  Тој треба да се изведува еднаш месечно.  Посебно, овие самопрегледи треба редовно да ги изведуваат лица кои имаат еден или повеќе фактори на ризик.  Прегледот може да го изведувате сами или со помош на член од вашето семејство.

Застанете пред огледало и внимателно прегледајте ја секоја промена  и бемка на кожата по целото тело, вклучувајќи ја и кожата на стапалата. Започнете со преглед во правец од горе и напред кон назад и нагоре и тоа прво прегледајте го лицето,потоа спуштете се накај вратот,градите стомакот,нозете и на крај прегледајте ги стапалата. Со помош на помало огледало кое ќе го поставите под нозете прегледајте ги нозете од задната страна ,па потоа грбот и на крај прегледајте го вратот и пределот под косата. Наместо со помош на огледало во прегледот од задната страна на телото може да ви помогне некој член од семејството. При тоа следи го АBCD правилото.  Ако се примети било кој знак според ова правило, треба веднаш да се консултира дерматолог.

Шкотската асоцијација за меланом има развиено дијагностички критериуми кои се состојтат од 3 важни и 4 помалку важни критериуми во клиничката дијагноза.  Пациент кој исполнува кој било од важните критериуми, би требало да се упати во специјалистички центар за биопсија, а присуство на помалку важни критериуми треба да го предупреди лекарот да превземе понатамошни иследувања.

Важни  критериуми:

1. Промена на големината на претходната лезија и очигледен раст на нова лезија.
2. Ирегуларен облик-асиметрија и ирегуларен надворешен раб на новоразвиената пигментна лезија или појава на оваа карактеристика кај стара лезија.
3. Ирегуларна боја-разнообразност на сенки на кафено или црно, во нова или стара лезија.

Помалку важни критериуми:

1. Најголем дијаметар еднаков или поголем од 7 mm. Повеќето од бенигните бемки имаат најголем дијаметар помал од 7 mm.
2. Инфламација-ретка во бенигните лезии, освен ако не се редовно изложени на траума.
3. Секреција, инкрустација или крварење (не е карактеристична за бемките).
4. Промени во сензација-обично се опишуваат како лесен јадеж.

Постојат повеќе клинички облици на малигниот меланом, но според честотата на појавување најчести облици се меланомот што се шири површно, нодуларен (јазлест) меланом, лентиго (лентаст) меланом. Површинскиот меланом потекнува од постојната бемка, лесно е испупчен со светлокафеава боја и со јазли во црна, сива, сина и розова нијанса. Може да се појави на кој било дел од телото, но најчесто се создава на грбот кај двата пола или на нозете кај жените.  Промената се шири по површината на кожата со различна инвазија на поткожното ткиво.

Нодуларниот меланом се развива без некои особено сомнителни знаци на бемката.  Брзо се формира цврст јазол што е болен на допир или, пак, раничка што крвави. Овој тип е најопасен бидејќи дава нејасни претклинички знаци и се открива дури кога има далечни метастази во организмот.

Лентиго меланомот е карактеристичен за постари пациенти. Обликот е како пигментирана дамка, со дијаметар од 5 до 6 см, која постепено расте, има нерамна површина и неправилна пребоеност.

Постои и така наречен акрален лентигинозен тип кој се развива на табаните и дланките.

Терапија

Оперативното лекување со хируршко отстранување на сомнителните промени во целост дава најдобри резултати. Малите ограничени промени со барем еден од сомнителните знаци за малиген меланом треба да се отстранат по оперативен пат, со три сантиметри од здравата околна кожа.  Потоа патохистолошки се потврдува дијагнозата.  Промените што веќе се големи со неколку знаци за малиген меланом честопати се со метастази во локалните лимфни јазли или во други органи во телото. Оваа состојба се лекува комбинирано – хируршки се отстранува меланомот со голема површина кожа и регионалните лимфни јазли. Потоа се комбинира цитостатска терапија со лекови за активирање на имунолошкиот систем. Сепак кај овој стадиум на меланом процентот на излекување е многу мал

Дакарбазинот може да се дава како монотерапија во дози од 200 до 250 мг/м2 од површината на телото, во форма на интравенска (ив) инјекција во текот на пет дена на секои три недели.

Контрола по завршена терапија

Се советува лекарски преглед еднаш месечно во првата година,на два месеци во тек на втората година и понатаму на секои три месеци. Рендгенографија на бели дробови,ехосонографија на црн дроб и биохемиски анализи се прават еднаш на шест месеци во првите две години а потоа еднаш годишно.

Битно е да се потенцира важноста на самопрегледот на кожата и пратењето на нормалните бемки кои ги имаме по кожата, а кои не се малигни, но можат да преминат во малиген меланом.

Пагетовата болест на дојката е редок вид на канцер кој се карактеризира со црвена, перутеста лезија на брадавицата и околното ткиво (ареолата).

Опис

Пагетовата болест на дојката е ретка болест на дојката, која најчесто се асоцира со веќе постоечки рак на дојка. Се претпоставува дека Пагетова болест се јавува кога некој инвазивен карцином или интрадуктален карцином (карцином на млечните канали) се шири преку млечните дуктуси до брадавицата. Иако веќе постоечкиот канцер е добро развиен тој најчесто ги афектира само брадавиците и околното ткиво. Многу ретко при Пагетова болест не се среќава веќе развиен канцер на дојка.

Пагетовата болест која е локализирана на други делови од телото ретко се асоцира со веќе постоечки инвазивен канцер. Овој вид на Пагетова болест, која најчесто се среќава на или околу гениталиите, се верува дека потекнува директно од клетките кои ги обложуваат изводните канали на потните жлезди. Можно е и да малкуте случаи на Пагетова болест на дојките, кај кои не се среќава друг вид на канцер, да имаат слично потекло. На Пагетовата болест на дојката отпаѓа околу 2 % од сите ракови на дојката. Во просек кај жените се дијагностицира на 62 години додека кај мажите на 69 години. Ракот на дојка ретко се среќава кај мажи.

Причини и симптоми

Причините за појава на Пагетова болест на градите се непознати. Најчестите знаци и симптоми за постоење на Пагетова болест се црвенило, перутење и луштење на и околу брадавиците и ареолата. Другите симптоми вклучуваат чешање, жарење, преосетливост или болка. Од лезиите може да се јави исцедок или крварење, а исто така може да се јават и улцери.

Дијагноза

Треба да се направи детален преглед на градите. При прегледот кај пациентите со Пагетова болест може при палпација да се почувствува туѓо тело (грутка) во градите. Треба да се направи мамографија и ултрасонографија за да се открие евентуално постоење на канцер на дојката кој при палпација неможе да се почувствува. Дефинитивна дијагноза се поставува при верификација за постоење на посебен тип на клетки наречени Пагетови клетки кои се среќаваат во кожата од брадавицата. Ткивен примерок се добива кога со помош на предметно стакленце директно ќе се земе од ткивото кое се лушти или преку одлупување на дел од крастите кои се создаваат со перутење. Исто така ткивен примерок може да се земе и преку одсекување на мало парче ткиво од брадавицата (биопсија). Биопсијата се изведува под локална анестезија во лекарска ординација. Ако при прегледот се палпира туѓо тело во градите се прави биопсија на градите.

Терапија 

Традиционален третман за Пагетова болест на градите е хируршко одстранување на дојаката (мастектомија). Конзервативна хирургија – во која само брадавицата, ареолата и околното ткиво се одстрануваат (лумпектомија), може да биде доволна во некои случаи. Многу ретко се одстрануваат аксиларните лимфни јазли (лимфаденектомија), освен во случај каде се среќава веќе постоечки инвазивен канцер на дојката.

Радијациона терапија, може да се искористи како дополнителен третман, а доколку  третманот е лумпектомија тогаш мора да се примени радијациона терапија. При радијациона терапија се користат високо енергетски гама и X-зраци за да ги уништат клетките на ракот. Кожата во регијата која се третира може да биде црвена и сува, а можна е и појава на замор како споедни ефекти од терапијата.

Хемотерапијата која исто така се употребува како дополнителна терапија при постоење на рак на дојката, користи лекарства за да ги уништи клетките на ракот. Споредните несакани ефекти од употребата на хемотерапијата се стомачни проблеми, повраќање, губење на апетитот (анорексија), болки во устата и вагината, умор, промени во менструалниот циклус, предвремена менопауза, низок број на бели крвни зрнца со зголемен ризик од инфекции.   

Прогноза

Како и кај другите ракови на дојката прогнозата на Пагетовата болест ќе зависи од големината на ракот како и од тоа дали се проширил во лимфните јазли и другите ргани.

Само Пагетова болест -  Стапката на преживување кај жени со Пагетова болест на градите без асоциран рак на дојката е околу 99.5%

Пагетова болест со асоциран инвазивен рак на дојката - Прогнозата на пациентите со Пагетова болест со асоциран рак на дојката се базира врз основа на степенот на развој на асоцираниот рак на дојка. Се разликуваат повеќе степени на развој кај ракот на дојка:

Степен I –Ракот не е поголем од 2 см и не се среќаваат клетки на ракот во лимфните јазли

Степен II - Ракот е од 2-5 см во големина и се има проширено во лимфните јазли.

Степен IIIА - Туморот е поголем од 5 см или е помал од 5 см, но се има проширено во лимфните јазли, кои се споиле еден со друг.

Степен IIIБ - Туморот се има проширено околу градите (локална инвазија) или во лимфните јазли во градниот кош, по долж на градната коска.

Степен IV - Туморот се има проширено на кожата и во лимфните јазли низ целото тело, како и во другите органи.

Прогнозата зависи од видот и степенот на развој на туморот. Околу 80% од пациентите кај кои се дијагностицира Степен I на развој се излекуваат со постоечките тераписки мерки. Пациентите со Степен II на развој имаат стапка на преживување околу 70%, оние кај кои нема зафатеност на лимфните јазли имаат подобра прогноза. Околу 40% од пациентите со Степен III на развој имаат пет годишна стапка на преживување, а истата стапка на преживување важи за околу 20% од пациентите со Степен IV на развој на туморот.

Превенција

Не постојат специфични фактори кои го зголемуваат ризикот за појава на Пагетова болест. Мажите кои се ризични за појава на оваа болест се оние кои биле изложени на радијација како и оние со Клинефелтеров синдром.

Ризични фактори за појава на рак на дојка кај жените се:

- лична историја за постоење на рак на дојка

- фамилијарна историја за постоње на рак на дојка

- промени во одредени гени (BRCA1 и BRCA2)

- промени во ткивото на градите (пр. лобуларен карцином ин ситу или атипична хиперплазија)

- долготрајна изложеност на естроген (пр. при менструација во рана возраст или пак доцна менопауза) како и при користење на хормонална терапија

- изложеност на диетилстибестрол (DES) пред раѓање

- прва бременост по 30 години

- консумација на алкохол

Редовни мамограмски скрининзи се препорачуваат за жени над 40 години. Оние кај кои постио фамилијарна историја за појава на рак на дојка, треба да отпочнат со редовни скрининзи 10 години пред возраста на која што била дијагностицирана болеста кај најмладиот член во семејството, но не подоцна од 35 години. Месечни самопрегледувања, како и годишни лекарски прегледи се препорачуваат за сите жени. Секојдневното вежбање го намалува ризикот за појава на рак на дојката за околу 50-75%. Жените со висок ризик за појава на тумор може да го земаат лекот тамоксифен, за кој се смета дека го намалува ризикот за појава и рекуренција на рак на дојката. Жените со висок ризик може да се одлучат за изведување на превентивна мастектомија како начин за спречување на појавата на рак на дојката.

Ларингеалниот карцином претставува рак на гркланот т.е. ларинксот или гласните жици.

Опис

Ракот на гркланот се развива бавно. Околу 95% од овие видови на рак се развиваат од тенки, рамни клетки наречени сквамозни епителни клетки. Овие клетки го обложуваат гркланот. Постепено, сквамозните епителни клетки почнуваат да се менуваат и се заменуваат со абнормални клетки. Овие абнормални клетки не се канцерни, но се пред-малигни клетки кои имаат потенцијал да се развијат во рак. Оваа состојба се нарекува дисплазија. Кај повеќето луѓе со дисплазија никогаш не се развива рак. Состојбата едноставно поминува без никаков третман, особено доколку лицето со дисплазија престане да пуши или пие алкохол.

Видовите на рак кои се развиваат на гласните жици често се дијагностицираат многу рано, бидејќи дури и мали тумори на гласните жици предизвикуваат зарипнатост. Покрај тоа, гласните жици немаат врска со лимфниот систем. Ова значи дека ракот на гласните жици не се шири лесно. Кога е ограничен само на гласните жици без каква било поврзаност со други делови на гркланот, стапката на лечење на овој вид рак е 75% до 95%.

Супраглотисот е областа над гласните жици. Таа го содржи епиглотисот, кој го штити дишникот од туѓи тела. Видовите на рак кои се развиваат во овој регион обично не се дијагностицираат толку рано како ракот на гласните жици, бидејќи симптомите се помалку специфични. Супраглотисот има многу врски со лимфниот систем, па ракот во овој регион има тенденција многу лесно да се прошири на лимфните јазли, а оттаму и на други делови на телото.

Кај 25% до 50% од луѓето со рак во областа на супраглотисот ракот веќе е раширен кон

лимфните јазли во моментот на дијагностицирање. Поради ова, стапките на преживување кај овие видови рак се пониски отколку кај видовите рак кои го зафаќаат само глотисот односно само гласните жици.

Субглотисот е областа под гласните жици. Ракот кој потекнува т.е. започнува во регионот на субглотисот е многу редок. Сепак, во случај да се јави, обично се открива само откако ќе се прошири на гласните жици, каде што предизвикува очигледни симптоми, како на пример зарипнатост. Бидејќи ракот веќе почнал да се шири во моментот кога е откриен, стапките на преживување се генерално пониски отколку за видовите на рак во други делови на гркланот.

Демографија

Секоја година во Соединетите Американски Држави се развиваат т.е. дијагностицираат околу 12.000 нови случаи на рак на гркланот. Истовремено, во просек 3.900 луѓе умираат од оваа болест на годишно ниво. Ларингеалниот карцином е околу четири до пет пати позастапен кај мажите отколку кај жените.

Речиси сите мажи кај кои се развил ларингеален карцином се постари од 55 години. Се смета дека главните фактори што оваа болест почесто се развива кај постарите мажи отколку кај жените се животните навики т.е. пороци како пушењето и користењето алкохол. Мажите пушат и пијат повеќе од жените. Меѓутоа, како пушењето станува се поприсутно кај жените, се чини дека треба да се очекуваат повеќе случаи на ларингеален карцином и кај жените.

Во Македонија инциденцата односно бројот на новозаболени од карцином на ларинкс за двата пола изнесува 198 случаи на 100 000 население, додека бројот на смртните случаи изнесува 109 случаи на 100 000 население (GLOBOCAN 2008 fast stats).

Причини и симптоми

Ларингеален карцином се развива кога нормалните клетки кои го обвиткуваат гркланот се заменуваат со абнормални клетки (дисплазија) кои стануваат малигни и се репродуцираат со што формираат тумори. Развојот на дисплазија е тесно поврзан со животните навики како пушење и прекумерна употреба на алкохол.

Колку повеќе човек пуши, толку поголем е ризикот за развој на ларингеален карцином. Многу невообичаено е кај некој кој не пуши или пие да се развие рак на гркланот.

Сепак, понекогаш и кај луѓето кои вдишуваат азбестни честички, честички т.е. прав од дрво, бои или некои индустриски гасови во тек на подолг временски период може да се развие болеста.

Симптомите на ларингеалниот карцином зависат од локацијата на туморот. Туморите на гласните жици ретко предизвикуваат болка, но затоа предизвикуваат зарипнатост. Секој кој континуирано има зарипнат глас повеќе од две недели или пак има кашлица која не поминува треба да се провери кај лекар.

Туморите во областа над гласните жици – супраглотисот често предизвикуваат повеќе различни, но помалку специфични симптоми. Во нив спаѓаат:

• постојана болки во грлото
• болка при голтање
• отежнато голтање или често загушување со храна
• лош здив
• грутки во вратот
• постојана болка во увото (која често се нарекува проектирана болка; извор на болката не е увото)
• промена во квалитетот на гласот

Туморите кои започнуваат под гласните жици се ретки, но може да предизвикаат бучно или отежнато дишење. Сите горенаведени симптоми може да бидат предизвикани како и од други видови на рак така и од помалку сериозни болести. Меѓутоа, доколку овие симптоми продолжат т.е. траат подолг временски период, многу важно е да се оди на лекар и да се најде нивната причина, бидејќи колку порано започне лекувањето на ракот, толку поверојатно е дека ќе биде успешно.

Дијагноза

При првата посета на лекар во врска со симптомите кои укажуваат на ларингеален карцином, лекарот прво ја прегледува комплетната медицинска историја, вклучувајќи ја и семејната историја на рак, а ги зема во предвид и информациите во врска со начинот на живот на пациентот во врска со пушењето и употребата на алкохол. Докторот исто така прави физички преглед, обрнувајќи посебно внимание на регионот на вратот, барајќи грутки, преголема осетливост или оток.

Следниот чекор е испитување од страна на оториноларинголог односно специјалист за уво, нос и грло. Овој лекар исто така врши физички преглед, но дополнително ќе сака да погледне и во внатрешноста на грлото т.е. да го види гркланот.

Малку посеопфатен преглед вклучува и процедура наречена ларингоскопија. При ларингоскопијата (оптичка или видео ларингоскопија), фибер-оптичка цевка (која служи за обезбедување светлина) на која е прикачена минијатурна камера – наречена ларингоскоп се вметнува низ носот или устата на пациентот и се провлекува надолу во грлото, така што лекарот ќе може да го види гркланот и областа околу него. Снимките добиени со оптичкиот ларингоскоп може да му послужат т.е. помогнат на докторот да земе биопсии (примероци од ткиво) од области кои изгледаат абнормално.

Врз основа на наодите на патологот, може да се дијагностицира и одреди стадиумот т.е. фазата на развој на ракот. Откако ракот ќе се дијагностицира, најверојатно ќе бидат потребни други тестови со цел да се утврди точната големина и локацијата на туморите. Оваа информација е корисна за одредување кои третмани би биле најсоодветни. Овие тестови вклучуваат:

• Ендоскопија. Процедура слична на ларингоскопијата, се прави кога се претпоставува дека ракот најверојатно се проширил и во други области, како што е хранопроводот  или дишникот.
• Компјутерска томографија. Оваа процедура помага да се лоцираат и да се одреди големината на туморите и обезбедува информации за тоа дали тие можат да бидат хируршки отстранети.
• Магнетна резонанца. Деталните информации кои ги обезбедува оваа процедура се неопходни доколку се планира операција во областа на гркланот.
• Бариумова каша. Проголтаниот бариум го обложува грлото и овозможува да се направат рентгенски снимки на ткивата кои го обложуваат грлото.
• Рентгенска снимка на градите. Оваа процедура се врши со цел да се утврди дали ракот се проширил на белите дробови. Бидејќи повеќето луѓе со ларингеален карцином се пушачи, ризикот исто така да имаат и рак на белите дробови или емфизем е висока.
• Биопсија со тенка игла. Доколку се пронајдат грутки на вратот, се вметнува тенка игла во грутката и се вадат неколку клетки за анализа од страна на патолог.
• Дополнителни тестови на крв и урина. Овие тестови не дијагностицираат рак, но помагаат да се утврди општата здравствена состојба на пациентот и да се обезбедат информации кои третмани за рак би биле најсоодветни.

Стадиуми

Кај ракот на гркланот одредувањето на раните фази зависат од тоа каде ракот започнал.

Стадиум I. Ракот се наоѓа само во областа каде што и започнал, се нема проширено во лимфните јазли во близина или пак некои други делови на телото:

• Супраглотис: ракот е само во една област на супраглотисот и гласните жици можат да се движат нормално
• Глотис: ракот е присутен само во гласните жици и гласните жици можат да се движат нормално
• Субглотис: ракот се нема проширено надвор од субглотисот

Стадиум II. Ракот е само во гркланот и се нема проширено во лимфните јазли во близина или во некои други делови на телото:

• Супраглотис: ракот е во повеќе од една област на супраглотисот, но гласните жици можат да се движат нормално

• Глотис: ракот се има проширено во супраглотисот или во субглотисот, или пак во двете области. Гласните жици може или не може да се движат нормално

• Субглотис: ракот се има проширено на гласните жици, кои можат или не можат да се движат нормално

Стадиум III

• ракот се нема проширено надвор од гркланот, но гласните жици не можат да се движат нормално или ракот се има проширено и на ткивата соседни на гркланот
• ракот се проширил и на еден лимфен јазол на истата страна на вратот на која се наоѓа ракот и големината на лимфниот јазол е околу 3 сантиметри

Стадиум IV

• ракот е проширен и на ткивата околу гркланот, како што е грлото или ткивата на вратот. Лимфните јазли во областа може да се зафатени од ракот или не
• ракот се проширил на повеќе од еден лимфен јазол на истата страна на вратот, на лимфни јазли од едната или двете страни на вратот или пак на било кој лимфен јазол кој во големина е повеќе од 6 сантиметри
• ракот е проширен на други делови од телото

Повторувачки т.е. рекурентен рак. Рекурентна болест значи дека ракот се вратил (повторно се појавил) откако бил успешно излечен. Може повторно да се појави во гркланот или во друг дел на телото.

Tретман

Третманот се базира на фазата во која се наоѓа ракот како и неговата локација, и од здравјето на поединецот.

Хирургија

Ракот кој се наоѓа во стадиум III или IV обично се третира со целосна ларингектомија. Ова претставува операција за отстранување на целиот грклан. Со целосната ларингектомија се отстрануваат и гласните жици. Поради тоа мора да се научат алтернативни методи на говорна комуникација со помош на логопед.

Помалите тумори понекогаш се третираат со делумна ларингектомија. Целта е да се отстрани ракот, но се спаси што е можно повеќе од гркланот (и способноста за говор). Многу мали тумори на ова место понекогаш успешно се третираат со ласерска хирургија (ласерско засекување т.е. отстранување на туморот). Ракот во напредни стадиуми (стадиум III и IV) што се има проширено во лимфните јазли често бара операција наречена дисекција на вратот. Целта на дисекцијата на вратот е да се отстранат лимфните јазли и да се спречи ширењето на ракот. Радикална дисекција на вратот е операција при која се отстранува најголем дел од ткивото.

Зрачење

Предноста на радиотерапијата е во тоа што го зачувува гркланот и способноста за говор. Недостатокот е тоа што може да се случи да не ги убие сите клетките на ракот. Радиотерапија може да се користи само во рана фаза на ракот или во комбинација со операција. Понекогаш радиотерапијата се користи како првичен план т.е. обид, при што доколку не успее сеуште останува опцијата за хируршка процедура. Често, радиотерапијата се користи по операција на напредни форми на ракот, со цел да ги убие клетките кои хирургот можеби не ги отстранил.

Несаканите ефекти на терапијата со зрачење вклучуваат сува уста, болки во грлото, зарипнатост, проблеми со кожата, проблеми со голтањето и намален осет за вкус.

Хемотерапија

Оваа постапка се користи главно за лекување на напреден ларингеален карцином, кој не може да се оперира или има метастазирано во многу напредна фаза. Хемотерапијата често се користи по операција или во комбинација со радиотерапија. Во тек се клинички испитувања со цел да се утврди најдобрата комбинација за третман на рак во напредна фаза.

Двата најчести хемотераписки лекови кои се користат за лекување на ларингеален карцином се цисплатин и флуороурацил (5-FU). Постојат многу несакани ефекти поврзани со цитостатиците, вклучувајќи гадење и повраќање, губење на апетитот (анорексија), губење на косата (алопеција), дијареа и рани на устата. Хемотерапијата исто така може да ги оштети клетките на коскена срцевина кои ја создаваат крвта, што може да резултира со слаба крвна слика т.е. намален број на крвни клетки, зголемена можност од инфекции и абнормално крварење или модринки.

Прогноза

Колку порано ларингеалниот карцином ќе се открие и ќе се третира толку поголема е веројатноста дека ќе се излечи. Ракот кој ќе се пронајде во стадиум 0 и стадиум I има стапка на успешност во лечењето од 75% до 95% , во зависност од случајот. Ракот во понапредните фази кој веќе има метастазирано има многу ниска стапка на преживување, додека стапките за ракот кој се наоѓа во средна фаза се некаде на средина.

Кај луѓето кои веќе имале ларингеален карцином постои најголем ризик тој да се врати (ракот да се повтори), особено во главата и вратот, во текот на првите 2-3 години после третманот. Токму затоа во текот на првата година после операцијата неопходни се прегледи на секој втор месец (6 пати во годината), а четири пати годишно во текот на втората година. Многу ретко се случува ларингеалниот карцином да се повтори после пет години без рак.

Превенција

Досега се покажало дека најефикасен метод да се спречи ларингеалниот карцином е да не се пуши. Пушачите кои се откажале од пушењето исто така значително го намалуваат ризикот кај нив да се развие болеста.

Други начини да се спречи ларингеалниот карцином се: ограничување на употребата на алкохол, јадење на добро избалансирана храна, барање на третман во случај на подолготрајна појава на пирозис (враќање на желудочните сокови кон грлото) и избегнување на вдишување азбестни честички и хемиски пареи.

Детските облици на рак се малигни заболувања кои ги погодуваат децата со возраст под 18 години.

Опис

Ракот кај децата се разликува од ракот кај возрасните на неколку начини. Најважната разлика е во тоа што кај децата генерално ракот има подобра прогноза отколку кај возрасните. Две третини од децата на кои им е дијагностициран рак се излекуваат од болеста. Сепак и покрај огромниот напредок во лекувањето на ракот кај децата од 1960-ите, тој е втората најчеста причина за смрт кај децата постари од една година, со тоа што несреќите се причината број еден.

Друга разлика меѓу ракот кај децата и оној кај возрасните е во однос на клетките од кои ракот потекнува. Многу видови на рак кај возрасните започнуваат во одредени органи, како што се белите дробови, градите или дебелото црево. Ракот кај децата, освен леукемиите и туморите на мозокот, често се јавуваат во сврзните ткива, како  што се коските и мускулите.

Ракот кај децата е често поагресивен отколку оној кај возрасните. Тој расте побрзо и често метастазира во други делови на телото или во поголемите органи до моментот додека биде дијагностициран. Токму затоа малку е веројатно дека дете заболено од рак може да се излечи само со хирургија. Сепак, ракот кој се јавува кај децата има тенденција повеќе да реагира на хемотерапија и зрачење отколку оној кај возрасните.

Средната возраст на децата во моментот на дијагностицирање на рак е шест години; за возрасни таа е 67 години. Повеќето деца кои имаат рак се здрави, додека многу возрасни имаат одредени здравствени проблеми, како на пример срцеви заболувања, кои го прават нивниот третман и закрепнување потешко. Друга важна разлика е тоа што постојат скрининг тестови (тестови за дијагностицирање) на одредени облици на рак кај возрасните, како на пример мамографиите за откривање на рак на дојка или ПАП тестови за откривање на рак на матката. Од друга страна не постојат корисни скрининг тестови за дијагностицирање на детски облици на рак. Прилично често дијагнозата се прави при рутински педијатриски посети. Исклучително важен фактор во подобрување на прогнозата на ракот кај децата е вклучувањето на поголемиот дел од децата со рак во истражувачки цели.

Демографија

Во САД секоја година се дијагностицираат околу 8.700 случаи на рак кај деца на возраст под 15 години. Дополнителни  2.000 – 3.000 случаи се дијагностицираат кај тинејџери над 15 години, но тие често се сметаат во групата со дијагнози кај возрасни лица.
Истражувачите проценуваат дека едно на секои 333 деца ќе биде дијагностицирано со рак на возраст помала од 20 години. Леукемијата завзема 31% од случаите на рак кај децата, при што околу три четвртини од нив се акутна лимфобластна леукемија, додека преостанатата една четвртина воглавно е акутна миелоцитна леукемија. Типовите на рак на централниот нервен систем, кои најчесто се стават во ист кош со туморите на мозокот, се следната најголема група и сочинуваат уште 17%. Лимфомот, како Хоџкин-ов така и не-Хоџкин-ов облик, завзема 15 проценти од вкупниот број случаи на рак кај децата. Остатокот од дијагнозите се поделени на оние кои се нарекуваат солидни (цврсти) тумори, како што се невробластом, ретинобластом, Вилмс-ов тумор, рабдомиосарком и рак на коските. Овие статистички податоци се слични и во други делови од развиениот свет. Во Африка, најчестата форма на рак кај децата е Буркит-ов лимфом, кој е поврзан со Epstein-Barr вирусна инфекција.
Стапката на преживување на децата со рак во САД изнесува приближно 80%.

Причини

Причините за повеќето видови на рак кај децата се непознати, но може да се препознаат одредени поврзаности. Ризикот од детска леукемија е зголемен кај децата со Даунов синдром, кај момчињата, кај белците и кај оние со повисок социоекономски статус. Изложеноста на зрачење во матката исто така го зголемува ризикот. Типовите на рак на централниот нервен систем исто така се почести кај момчињата, кај белците и кај оние кои веќе примиле радиотерапија за други типови на рак.
Голем број на наследени и развојни состојби се поврзани со зголемен ризик за рак кај децата. Овде се вклучени неурофиброматозата, Блумов синдром, атаксија – телеангиектазија и туберозна склероза. Семејна историја на Хоџкин-ова болест ја зголемува веројатноста за појава на истата, а семејна историја на ретинобластом во двете очи дава 50% шанса децата да го носат истиот ген. Кај деведесет проценти од децата кои го носат генот болеста ќе се развие.

Третман

Третманите на рак кај децата зависат од конкретната болест, кои ткива се зафатени и колку ракот се има проширено во моментот на дијагностицирање.

Подоцнежни ефекти од третманот
Високата стапка на излечени деца болни од рак не доаѓа без своја цена. Освен што хемотераписките лекови и зрачењето се високо токсични за клетките на ракот, тие исто така се многу токсични и за здравите клетки и органи. Повеќе органски системи можат да бидат погодени од лекувањето на ракот и децата кои биле излекувани од рак често се соочуваат со доживотни последици од тие третмани.

 Централен нервен систем. Децата кои примаат терапија со зрачење на нивниот мозок често прикажуваат пад во резултатите на когнитивните тестови. Повеќе од една половина од децата кои примиле високи дози  на зрачење на мозокот имаат резултат на IQ тестовите под 90. Децата со акутна леукемија на кои им се давани хемотераписки агенси директно во нивната спинална течност се исто така изложени на ризик да имаат проблеми со учењето и други невролошки ефекти.

Очи и вид. Зрачењето на мозокот како и хемотерапијата можат да предизвикаат оштетување на видот. Ако очите се вклучени во областа на зрачење, детето може да  развие радијациска катаракта. Долгорочната употреба на стероиди, кои се дел од повеќето хемотераписки режими и се користат по трансплантација на коскена срцевина, исто така може да предизвикаат катаракта.

 Слух. Зрачењето и одредени лекови, како на пример цисплатин, може да предизвикаат губење на слухот.

Заби и плунковни жлезди. Радиотерапија на главата и вратот може трајно да ги оштети  забите и плунковните жлезди. Хемотерапијата применета на многу мали деца со акутна лимфобластна леукемија, исто така може да предизвика оштетување на забите.

Срце. Оштетувања на срцето може да се јават поради токсичните ефекти на терапијата со зрачење и поради одредени хемотераписки лекови. Тие оштетувања може да го засегнат срцевиот мускул, перикардиумот (обвивката) на срцето или коронарните артерии. Лековите за кои најчесто е забележано дека предизвикуваат оштетувања на срцето се даунорубицин  и  доксорубицин. Тие особено предизвикуваат оштетување на левата комора, главната комора за испумпување крв на срцето. Ова може да доведе до срцева слабост, состојба во која срцето не може да пумпа крв доволно ефикасно низ целото тело. Оваа состојба може да не се појави се до некои подоцнежни периоди во животот и може да биде предизвикана од стресни ситуации, како што се интензивно вежбање или бременост. Некои луѓе кои преживеале детски (или возрасен тип на) рак порано или подоцна имаат потреба од трансплантација на срце.

Бели дробови. Блеомицин и кармустин се два хемотераписки лекови кои може да предизвикаат воспаление на белите дробови со понатамошно создавање на лузни и намалување на функцијата на белите дробови. Терапијата со зрачење на градите исто така може да предизвика нарушување на функцијата на белите дробови.

Бубрези. Бубрезите можат да бидат оштетени со радиотерапија на абдоменот или од поголем број хемотераписки лекови. Некои од овие лекови се цисплатин, кармустин, ифосфамид, метотрексат, винбластин и блеомицин. Децата третирани од Вилмс-ов тумор може да развијат бубрежна болест во бубрегот кој не бил третиран [засегнат] повеќе години после третманот.

Мочен меур. Зрачењето на карлицата во комбинација со лекот циклофосфамид може да предизвика циститис или воспаление на мочниот меур.

Црн дроб. Оштетување на црниот дроб може да се случи со зрачење или со хемотерапија. Лековите кои се користат за лекување на леукемии се особено познати по нивниот токсичен ефект врз црниот дроб. Кармустин е уште еден лек за кој исто така се знае дека има токсичен ефект врз црниот дроб.

 Тенко црево. Зрачењето може да предизвика акутно воспаление на цревата со повраќање и дијареа. Некои деца може да развијат лузни на цревата што може да доведат до блокади, и бараат хируршка интервенција.

Мускулно-скелетен систем. Зрачење на ’рбетот, кое понекогаш се користи кај деца со Хоџкин-ова болест или медулобластом, може да предизвика искривување на ‘рбетот во форма на кифоза, грпка или сколиоза, искривување на ‘рбетот во облик на латиничната буква S. Зрачење на колковите може да предизвика оштетување на коските на колковите. Двете најчести форми на ова оштетување се спуштање (лизгање) на капиталната бутна епифиза и аваскуларна некроза, при што и двете оштетувања вклучуваат оштетување на крајот на бутната коска на местото каде се поврзува со карличната коска.
Кај деца третирани од рак на мозокот, акутна лимфобластна леукемија, лимфом и некои цврсти тумори може да се забележи губење на потребните минерали во коските. Долготрајната употреба на стероиди или метотрексати е честа причина за тоа. Овие деца се изложени на ризик од фрактури.

Ендокрин систем.

- Хипофиза: Зрачењето на мозокот може да предизвика недостаток на хормонот за раст. Дури и кога се присутни нормални нивоа на хормонот за раст, децата кои биле подложени на зрачење на мозокот често се дебели и не успеваат да ја постигнат очекуваната висина. Оние чии нивоа на хормонот за раст се ниски ќе растат само кога се применуваат инјекции со хормонот за раст.

- Тироидна жлезда: Тироидната жлезда може да биде оштетена од терапија со зрачење која го вклучува вратот, при што обично станува недоволно активна (појава на гушавост). Ова може да се јави дури неколку години после третманот, а се третира орално, со внес на  хормони на тироидната жлезда.

- Репродуктивна функција: Радиотерапијата како и хемотерапијата може да ги оштети јајниците, предизвикувајќи загуба на хормони, недостаток на месечни циклуси и неплодност. Тестисите малку потешко се оштетуваат, па возрасните мажи кои преживеале третман на рак често имаат нормални хормонални нивоа и сексуална функција, но може да бидат стерилни. На адолесцентите може да им биде понудена можноста да зачуваат сперма во банка за сперма пред третманот, со цел да се осигура дека тие ќе може во иднина да имаат деца по пат на вештачко оплодување. Оние кои биле подложени на операција за отстранување на внатрешни јазли кои биле засегнати од рак на тестисите како возрасни може да бидат импотентни, како последица на оштетување на нервите кои ја контролираат сексуалната функција.
Со оглед на тоа што хемотераписките лекови може да предизвикаат генетски мутации, голема е загриженоста дека кај оние преживеани чија плодност е зачувана после третманите постои ризик за раѓање деца со вродени дефекти (мани). Ова сеуште не е забележано, но забележано е дека децата на жени кои биле третирани за Вилмс-ови тумори имале мали тежини при раѓање.

Секундарни ракови

Најсериозниот подоцнежен ефект на успешен третман на детски рак е секундарен рак. Секундарниот рак е посебен вид и е поврзан или со наследни фактори или многу почесто со подоцнежни ефекти од терапијата.

 Генетски причини. Околу педесет проценти од оние кои биле третирани од наследна форма на ретинобластом развиваат секундарен рак во одреден момент во својот живот.

Хируршки третман. Децата со типови на рак кои го попречуваат протокот на урина понекогаш имаат потреба од процедура наречена уретеросигмоидостомија . При оваа хируршка  процедура, уретерот (канал кој ја пренесува урината од бубрезите до мочниот меур) се поврзува со сигмоидалното дебело црево. Овие деца имаат значително зголемен ризик од развој на аденокарцином на дебелото црево на местото на поврзување во позрела возраст.

Радиотерапија. Зрачење на вратот може да предизвика подоцнежен рак на тироидната жлезда. Зрачење на мозокот може да предизвика тумори на мозокот подоцна, како на пример менингиоми или глиоми. Ова било поприлично честа појава кај деца лекувани од леукемија и на кои им било давана профилактичка радиотерапија со цел да се спречи повторување на болеста во централниот нервен систем. Саркомите на коските (малигни тумори на сврзните ткива) се можни после терапија со зрачење на ретинобластом или   Ewing-ов сарком. Ризикот од подоцнежен рак на дојката е зголемен кај оние кои биле лекувани со радиотерапија за Хоџкин-ова болест (лимфом – рак кој потекнува од белите крвни клетки) во детството.

Хемотерапија. Етопозид и тенопозид, хемотераписки лекови познати како епиподофилини, се поврзуваат со ризикот од развој на акутна миелогена леукемија во годините после првичниот третман за рак. Овие се користат во третманите на некои тумори на гаметните клетки, акутна лимфобластна леукемија и не-Хоџкин-ов лимфом.

Потиснување на имунолошкиот систем. Со цел да се спречи отфрлање, децата кои се подложени на трансплантација на коскена срцевина добиваат лекови за да се потисне нивниот имунолошки систем. Долготрајната употреба на овие лекови се поврзува со ризикот од развој на карцином кој потекнува од белите крвни клетки познати како Б-клетки.

Карцином на тестиси е болест при која малигни клетки се откриени во едниот или двата тестиси. Постојат неколку типови на клетки содржани во тестисите, и било кои од овие клетки може да се развијат во еден или повеќе видови на рак. Над 90% од сите случаи на рак на тестисите почнува во клетките наречени герминативни клетки. Постојат два главни типови на тумори на гаметните клетки кај мажите: семиноми и несеминоми. Семиномите сочинуваат околу 40% од сите тумори на герминативните клетки во тестисите. Несеминомите сочинуваат група на карциноми, кои вклучуваат хориокарцином, yolk sac (герминативни) тумори, ембрионален карцином и тератома.

Иако ракот на тестисите  вклучува помалку од 2% од сите случаи на рак кај мажите, тој најчесто се среќава кај млади мажи на возраст од 15-35 години. Исто така е еден од најизлечивите.

Демографија

Иако инциденцата на рак на тестисите се зголемува двојно во последните 30 години, тој сеуште ретко се случува. Скандинавските земји имаат највисока стапка во светот. Германија и Нов Зеланд исто така, имаат високи стапки. Најниската инциденца на рак на тестисите се наоѓаат во Азија и Африка.

Инциденцата за рак на тестис за Македонија изнесува 5.1 или 59 случаи на 100 000 жители, додека морталитетот изнесува 0.8 или 10 случаи на 100 000 жители (GLOBOCAN 2008, fast stats).

Причини

Точната причина за ракот на тестисите не е позната. Ризикот за рак на тестисите е многу повисок за момчиња родени со еден или двата тестиси, кои се наоѓаат во долниот дел на стомакот, а не во скротумот. Оваа состојба се нарекува крипторхизам или неспуштени тестиси. Животниот ризик за добивање рак на тестиси е четири пати повисок за момчињата со крипторхизам одколку за општата популација. Овој ризик фактор останува дури и ако е направена операција за враќање на тестисите назад во скротумот.

Мажите кои имале абнормален развој на нивните тестиси се изложени на зголемен ризик, како што се мажите со Klinefelter-ов синдром (нарушување на половите хромозоми). Семејната историја за рак на тестиси ја зголемува можноста за добивање на оваа болест. Мажите заразени со вирусот на хумана имунодефициенција (ХИВ), особено оние со развиена СИДА, имаат повисока инциденца, како и неплодните мажи. Одредени тумори на тестисите се појавуваат почесто кај мажите со одредени професии, како рудари, нафтени работници и комунални работници.

Симптоми

Карцином на тестисите обично не покажува рани симптоми. Сомнеж се јавува кога во тестисите се чуствува маса или грутка, иако маса во тестисите не секогаш укажува на рак и обично е безболна. Симптомите на рак на тестисите вклучуваат:

• грутка во тестисот (обично со големина на грашок, но тестисот може да биде зголемен колку јајце)

• зголемување или значајно намалување на едниот тестис

• чувство на тежина во скротумот

• непријатна болка во препоните или долниот дел на стомакот

• секоја ненадејна колекција на течност во скротумот

• осетливост или зголемување на градите

• болка или непријатност во едниот тестис или во скротумот

Дијагноза

Историја и физикален преглед. Лекарот зема лична и семејна медицинска историја и се врши комплетен физикален преглед. Лекарот го испитува скротумот, како и стомакот и други области за да провери за дополнителни маси.

Ултразвук. Ако масата е пронајдена, лекарот, најверојатно, ќе изврши ултразвук. Преку употреба на звучните бранови, ултразвукот може да помогне да се визуелизираат внатрешните органи и може да биде корисен во покажување на разликата помеѓу циста исполнета со течност или цврста маса. Ако туморот е солиден, тој најверојатно е малиген.

Крвни тестови. Некои видови рак на тестисите лачат високи нивоа на одредени протеини како што се алфа-фетопротеинот (AFP), хуман хорионски гонадотропин (HCG) и ензими како лактат дехидрогеназа (LDH). Овие маркери може да помогнат да се најде тумор кој е премногу мал за да се почувствува за време на физикалниот преглед. Покрај тоа, овие тестови се исто така корисни во одредувањето на тоа колку ракот е всушност развиен, а во евалуацијата на одговорот на третманот, да се биде сигурен дека туморот нема да се врати.

Хирургија. Ако е пронајден сомнителен раст, хирургот треба да го отстрани туморот и да го испрати во лабораторија за тестирање. Патологот го испитува тестикуларното ткиво микроскопски, за да се утврди дали клетките на ракот се присутни. Ако се пронајдат клетки на ракот, патологот праќа назад извештај и го опишува видот и степенот на зафатеност. Во речиси сите случаи, хирургот го отстранува целиот погоден тестис преку рез во препоните, не преку скротумот. Оваа постапка се нарекува радикална ингвинална орхиектомија.

Откако ракот на тестисите е определен, неопходни се дополнителни тестови, за да се дознае дали ракот е метастазиран (раширен) на други делови од телото и да се утврди стадиумот или степенот на болеста. Оваа информација му помага на лекарот да направи план за соодветен третман. Овие тестови можат да вклучуваат компјутеризирана томографија (КТ скен), лимфангиографија (ртг на лимфниот систем), скенирање на коските и ртг на градниот кош.

Тестикуларно самоиспитување

Тестикуларно самоиспитување (ТSE) е постапка со која пациентот ги проверува изгледот и конзистентноста на неговите тестиси. Повеќето ракови на тестисите за прв пат се забележани од страна на самиот пациент. Мажите треба да прават ТSE секој месец за да дознаат дали нивните тестиси содржат некакви сомнителни грутки или други неправилности, кои би можеле да се знаци на рак или инфекција.

Опис

ТSЕ треба да се прави за време на топол туш или во полна када, кога кожата е топла, влажна и лизгава од пената. Мажите треба да излезат од кадата и да застанат пред огледало. Топлината од кадата или тушот ќе го релаксираат скротумот и кожата ќе биде помека и потенка, правејќи полесно да се почувствува грутката. Важно е испитувањето да се направи многу нежно. Мажите треба да застанат пред огледало и да бараат оток на скротумот. Со користење на двете раце, скротумот треба да биде нежно кренат така што областа под него да може да се провери.

Следниот чекор е испитување со рака. Вториот и средните прсти треба да се стават под секој тестис, со палците на врвот. Тестисите треба да се испитаат еден по еден. Мажите треба да го тркалаат секој тестис меѓу прстите и палците. Тие треба да почувствуваат грутки од која било големина (дури и мали како зрно грашок) особено од предната страна или од страната на секој тестис. Мажите, исто така би требало да проверат постоње на болка или неправилности. Следно, треба да се почуствуваат epididymis и vas deferens, кој се наоѓаат на врвот и на задниот дел од тестисите. Оваа област се чувствува како јаже и не треба да биде осетлива.

Нормални резултати

Нормално е едниот тестис да биде поголем од другиот и да се обесени на различни нивоа, но големината да остане иста, од месец до месец. Тестисите треба да бидат без грутки, болка, неправилности и оток.

Абнормални резултати

ТSЕ се смета за ненормално ако се најдат било оток, осетливост, грутки или неправилности. Тврди, неподвижни грутки се ненормални, дури и ако тие се безболни. Грутката може да биде знак на инфекција или малиген тумор. Промената на големината на тестисите од еден месец до следниот, исто така, е абнормално. Чувството на тежина во скротумот е уште еден абнормален знак. Ако е пронајдена било каква абнормалност, мажот се охрабрува да го посети неговиот лекар што е можно поскоро, затоа што ракот на тестисите се лекува ако се открие рано.

Стејџирање

• Стадиум I. Оваа фаза се однесува на рак кој се наоѓа само во тестисот, без ширење во лимфните јазли или во далечните органи.

• Стадиум II. Ова покажува дека ракот се проширил и во лимфните јазли во абдоменот, но не и во лимфните јазли во други делови на телото.

• Стадиум III. Во оваа фаза, ракот се проширил и надвор од лимфните јазли во абдоменот, и / или ракот е во некои делови од телото далеку од тестисите, како што се белите дробови или црниот дроб.

• Рекурентен рак. Рекурентната болест покажува дека ракот се вратил откако веќе бил третиран. Ракот на тестисите може да се врати во истиот тестис (доколку не е хируршки отстранет) или во некој друг дел од телото.

Третманот

Одлуката за третманот за ракот на тестисите зависи од стадиумот и клеточниот тип на карциномот, како и возраста на пациентот и општата здравствена состојба. Најчесто се користат четири видови третмани, тоа се хирургија, радиотерапија, хемотерапија и трансплантација на коскената срж или матични клетки.

Хируршката операцијата е нормално првата линија на третман за ракот на тестисите и вклучува отстранување на погодениот тестис. Оваа постапка е позната како радикална ингвинална орхиектомија. Во зависност од типот и стадиумот на ракот, во исто време може да бидат отстранети и некои лимфни јазли или можеби со втора операција. Оваа постапка се нарекува ретроперитонеална лимфонодална дисекција и може да биде голема операција. Некои пациенти ќе доживеат привремени компликации по операцијата, вклучувајќи инфекции и опструкција на дебелото црево. Ако тестисите се отстрануваат, мажот нема да има способност да произведува сперматозоиди и ќе стане неплоден (неспособен да биде татко). Хирургијата со отстранување на лимфните јазли може да предизвика некои оштетувања на околните нерви, што може да интерферира со способноста да се ејакулира. Мажите пред операција за рак на тестисите, може да поразговараат со својот лекар за операција со зачувување на нервите, како и за донирање на сперма.

Радијационата терапија за ракот на тестисите се прави со машина однадвор и е позната како надворешено зрачење. Еден потенцијален проблем со овој вид на зрачење е тоа што, исто така, може да се уништат околните здрави ткива, како и клетките на ракот. Други потенцијални несакани ефекти вклучуваат гадење, пролив и замор. Посебен уред може да се користи за да се заштитат тестисите и да се зачува плодноста.

Хемотерапијата се однесува на употребата на цитостатици при лекување на ракот. Бидејќи лековите влегуваат во крвотокот и циркулираат низ телото, хемотерапијата се смета за системска терапија. Лекови кои главно се користат при третман на рак на тестисите се cisplatin, vinblastine, bleomycin, cyclophosphamide, etoposide и ifosfamide.

Овие лекови се даваат во различни комбинации, бидејќи употребата на два или повеќе лекови се смета за поефикасна од употребата на само еден лек. Хемотераписките агенси може да влијаат на нормалните, како и канцерогените клетки, така што се можни неколку несакани ефекти, како на пример:

• гадење и повраќање

• промени во апетитот (анорексија)

• привремено губење на косата (алопеција)

• рани во устата

• зголемен ризик од инфекции

• крварење или модринки

• замор

• пролив или запек

Неколку лекови се на располагање за да помогнат во лекувањето на овие несакани ефекти, од кои повеќето ќе исчезнат откако ќе заврши третманот. Сепак, некои од хемотераписките агенси кои се користат за време на третманот на рак на тестисите може да предизвикаат долгорочни несакани ефекти. Тие вклучуваат губење на слухот, оштетување на нервите и можно оштетување на бубрезите или белите дробови.

Друга потенцијално сериозна долгорочна компликација е зголемен ризик од леукемија. Ова е ретко пропратен ефект, но се случува кај помалку од 1% од случаите со рак на тестисите кај пациентите кои примаат хемотерапија. Хемотерапијата исто така може да влијае на производството на сперма. Ова може да биде перманентно кај некои случаи, но многумина ќе ја добијат назад нивната плодност во рок од неколку години.

Клинички студии се во тек, за да се утврди дали високите дози на хемотерапија во комбинација со трансплантација на матични клетки ќе се покажат ефективни во лекувањето на некои пациенти со напреднат рак на тестисите. При овој третман, од пациентот се земаат клетки прекурзори на крвните, наречени матични клетки (од коскената срж или филтрирани од крвта на пациентот). Овие клетки се чуваат замрзнати додека се даваат високи дози на хемотерапија. По примање на хемотерапијата, на пациентот му се даваат матични клетки преку инфузија. Овој третман овозможува користење на дополнителни големи дози на хемотерапија и може да ја зголеми стапката на лекување кај некои видови на рак на тестисите.

Превенција

Главните фактори на ризик поврзани со рак на тестисите – крипторхизам и фамилијарната историја на болеста, се неизбежни, бидејќи тие се присутни од раѓањето. И покрај тоа, многу мажи дијагностицирани со оваа болест, немаат познати фактори на ризик. Поради овие причини, не е можно да се спречат повеќето случаи на рак на тестисите, но самопрегледот овозможува рано откривање и успешно лекување на истиот.

Видови

Деведесет проценти од сите случаи на рак на јајниците се развива во клетките поставени на површината или лигавицата на јајниците кои се нарекуваат епителни клетки. Околу 15% од епителните канцерски клетки се сметаат дека имаат ниско малиген потенцијал или LMP тумори. Овие тумори се јавуваат почесто кај помладите жени, а се со поголема веројатност да бидат откриени рано, па прогнозата е добра.

Тумори на гаметните клетки се развиваат во јајце-клетките што ги создаваат јајниците и опфаќаат околу 5% од  туморите на јајниците. Овие тумори обично се наоѓаат кај тинејџерки или млади жени. Прогнозата е добра ако се откријат на почетокот, но како и со другите видови рак на јајници, раното откривање е многу тешко.

Демографија

Ракот на јајникот може да се развие во било која возраст, но е поверојатно да се појави кај жени кои се на 50 години или постари. Повеќе од половина од случаите се кај жените кои се на возраст на 65 години и постари. Индустријализираните земји имаат највисока инциденца за рак на јајник. Жените со бела кожа се изложени на малку поголем ризик; афро-американски и азиски жени се изложени на помал ризик. Ризикот за развој на болеста се зголемува со возраста. Ракот на јајникот е петти најчест рак кај жените во САД и вториот најчест гинеколошки рак. Тоа се 4% од сите случаи на рак кај жените. Меѓутоа, поради лошото рано откривање, стапката на смртност за рак на јајник е повисока отколку за кој било друг рак кај жените.

Во Македонија инциденцата за карцином на овариум изнесува 6.3 % или 12.8 случаи на 100 000 жители, додека морталитетот изнесува 8.7% или 5.4 случаи на 100 000 жители (Globocan 2008).

Само 50% од жените кои се дијагностицирани со рак на јајник, ќе преживеат пет години по првичната дијагноза. Ова се должи на напредна фаза na ракot во време на дијагнозата. Со раното откривање, сепак, опстанокот на пет години посle дијагнозата може да биде 95%.

Причини

Вистинската причина за рак на јајник останува непозната, но неколку фактори се познати дека ги зголемуваат шансите за развој на болеста. Жените со поголем ризик од просекот за развој на рак на јајникот се жени кои:

• никогаш не биле бремени или имале деца

• белите жени, особено во Северна Европа

• жените над 50 години. Половина од сите дијагностицирани случаи се со жени над 65 години.

• имаат фамилијарна историја на рак на дојка, јајници, ендометријален (матка), простата или рак на дебело црево

• имале рак на дојка

• жени кои имаат роднина од прв степен (мајка, ќерка, сестра) што има рак на јајник. (Ризикот е поголем ако две или повеќе роднини од прв степен имаат болест. Жените кои имаат баба, тетка или роднина со рак на јајник, исто така, се во повисоката група од просечниот ризик).

• имаат генетска мутација на BRCA1 или BRCA2 генот. (Не кај сите жени со овие генетски мутации на ракот на дојката ќе се развие рак на јајник. На 70 години, жената која има BRCA1 мутација носи 40-60% ризик од развој на рак на јајчник. Жените со генетска мутација BRCA2 имаат 15% поголем ризик од развој на рак на јајник. Сепак, наследноста само игра улога во околу 5-10% од случаите на рак на јајник.) Жените кои имаат силна фамилијарна историја може да имаат корист од генетско советување за подобро да ги разберат нивните фактори на ризик.

Во прилог на погоре наведените фактори на ризик, следниве фактори се чини дека играат улога, која влијае врз шансите жените да развијат рак на јајник:

Репродукција и хормони. Почетокот на менструацијата (пред да наполнат 12) и доцната менопауза се чини дека ги става жените на поголем ризик за рак на јајник. На овој начин жената почесто овулира и е повисок степенот за ризик од рак на јајник. Како што споменавме погоре, жените кои никогаш не биле бремени имаат поголем ризик за развој на болеста отколку жените со една или повеќе бремености. Сеуште не е јасно од истражувањата дали бременоста, која завршува со спонтан абортус или раѓање на мртво дете го намалува ризик факторот до истиот степен како и бројот на самите бремености. Употребата на додатоци од естроген во пост-менопаузата за 10 или повеќе години, може двојно да го зголеми ризикот на жената за рак на јајник. Краткорочното користење не се чини дека го менува факторот на ризик.

Лековите за неплодност кои ја стимулираат овулацијата. Се чини дека жените кои земаат лекови за да стимулираат овулација, а сепак не забременуваат, се изложени на поголем ризик за развој на рак на јајник. Жените кои забременуваат по користењето на лекови за плодност, нема веројатност дека се изложени на поголем ризик. Една студија објави дека употребата на лекот за плодноста clomiphene citrate за повеќе од една година го зголемува ризикот за развој на LMP тумори.

Талк. Употребата на талк прав (пудра) во пределот на гениталиите е вмешан кај ракот на јајникот во многу студии. Тоа може да биде поради тоа што талкот содржи честички на азбест, познат карциноген. Женските работници изложени на азбест се изложени на повисок од нормалниот ризик од развој на рак на јајник. Гениталните дезодоранси и спрејови, исто така, може да претставуваат зголемен ризик.

Маснотии. Масната исхрана е забележана во некои студии, како зголемувач на ризикот за развој на рак на јајчник. Во една студија на ниво на ризик, ризикот се зголемува со секој 10 грама заситени масти додадени во исхраната. Ова може да биде поради нејзиниот ефект врз производството на естроген.

Симптоми

Вообичено не постојат рани предупредувачки симптоми за болеста. Ракот на јајникот е често нарекуван како тивок убиец, бидејќи жените или не се свесни дека го имаат или имаат симптоми кои не се прецизно дијагностицирани се додека болеста не е во напредната состојба.

Следниве симптоми се знаци на предупредување за рак на јајникот, но исто така може да се должи на други причини.

• дигестивни симптоми, како што се гасови, варење, запек или чувство на исполнетост по лесен оброк

• подуеност, дистензија или грчеви

• абдоминална непријатност или непријатност во задниот долен предел

• притисок во карлицата или често мокрење

• необјаснети промени во цревата

• гадење или повраќање

• болка или оток во стомакот

• губење на апетит (анорексија)

• замор

• необјаснето зголемување или губење на тежината

• болка за време на секс

• вагинално крварење кај жените во пост-менопауза

Дијагноза

• комплетна медицинска историја, за да се проценат сите фактори на ризик

• темелен бимануелен карличен преглед, кој треба да вклучува преглед на следните органи за сите абнормалности во формата или големината: јајниците, јајцеводите, матката, вагината, мочниот меур и ректумот. Бидејќи јајниците се наоѓаат длабоко во областа на карлицата, малку е веројатно дека со ова испитување ќе се откријат абнормалностите,  додека ракот се уште не е локализиран. Проширените јајници не потврдуваат рак, бидејќи тие може да бидат зголемени поради појава на циста или ендометриоза.

• CA-125 есеј. Ова е тест на крвта за да се утврди нивото на CA-125, тумор маркер. Тумор маркер е мерач на супстанцата која е составена од протеини и се произведува од страна на туморот. Зголемувањето на CA-125 нивото обично укажува на рак, додека стабилност или намалување на вредноста е повеќе одлика на циста. CA-125 нивото никогаш не треба да се користи само за да се дијагностицира рак на јајник. Тоа е покачено во околу 80% од жените со рак на јајник, но во 20% од случаите не е така. Покрај тоа, тоа може да биде покачено не само поради рак на јајник или може да биде покачено со немалигни гинеколошки услови, како што се ендометриоза или ектопична бременост. За време на менструацијата CA-125 нивото може да биде покачено, па тестот е најдобро да се прави кога жената не е во циклус.

• различни рентген процедури. Ултразвук може да се направи надвор преку стомакот и долната карлична област или со трансвагинална сонда. Други безболни техники се компјутеризирана томографија (КТ) и магнетна резонанца (МРИ). Колор доплер анализата обезбедува дополнителен контраст и точност во разликувањето на масите. Останува нејасно дали доплерот е ефикасен во намалување на високиот број на лажни позитиви случаи со трансвагинална ултрасонографија.

• ниска ГИТ серија или бариум клизма користи серија на X зраци за да се потенцира дебелото црево и ректумот. За да се ​​обезбеди контраст, пациентот пие варовита течност која содржи бариум. Овој тест може да се направи за да се види дали ракот се проширил во овие области.

• дијагностичка лапароскопија. Оваа техника користи тенки, шупливи, осветлени инструменти, кои се вметнуваат низ мал засек на кожата во близина на папокот, за да се визуелизираат органите во внатрешноста на абдоминалната празнина.

Клиничкистадиуми

• Стадиум I: ракот е ограничен на едниот или на двата јајника.

• Стадиум II: ракот се наоѓа на едниот или на двата јајника и / или се шири на матката, јајцеводите и / или други делови од телото во карличната празнина.

• Стадиум III: ракот се наоѓа на едниот или на двата јајника и се шири во лимфните јазли или другите делови од телото во телесната празнина, како што се површини на црниот дроб или цревата.

• Стадиум IV: ракот се наоѓа на едниот или на двата јајника и се шири до другите органи, како црниот дроб или белите дробови.

Поединечните фази, исто така, дополнително се делат во подстадиуми, како што се Ia, Ib итн.

Третман

Понудениот третман првенствено ќе зависи од стадиумот на ракот и возраста на жената.

Хирургија

Операцијата се прави за да се отстрани туморот, колку што е можно, се користи хемотерапија и / или зрачење, за да се нтаргетираат канцерските клетки кои останале во телото, без да се загрози здравјето на жената. Ова може да биде тешко да се балансира, кога веќе еднаш ракот се проширил. Отстранувањето на јајниците се нарекува оофоректомија, додека отстранување на двата јајника се нарекува билатерална оофоректомија. Освен ако не е многу јасно дека ракот не е проширен, се отстрануваат обично и јајцеводите (салпинго-оофоректомија). Отстранување на матката се нарекува хистеректомија.

Ако жената е многу млада, се прават сите обиди, за да се зачува матката. За жал, ракот на јајникот се шири лесно и често многу брзо во репродуктивниот тракт. Во тој случај, може да биде потребно да се отстранат сите репродуктивни органи, како и дел од перитонеумот за да и се обезбеди на жената најдобра можна шанса за долгорочен опстанок. Операцијата за зачувување на плодноста може да биде успешна ако ракот на јајникот е откриен многу рано.

Несаканите ефекти од операцијата зависат од степенот на операција, но може да вклучуваат болка и повремени проблеми со мочниот меур и дебелото црево, како и реакција на загуба на хормони произведени од страна на отстранетите органи. Може да се примени хормонска замена, за да се помогне при транзицијата.

Хемотерапија

Во моментов често се користат цитостатици, во комбинација за лекување на напреднат рак на јајник, а обично комбинацијата вклучува лекови базирани на платина (како што е cisplatin) со тaxol агент, како што е paclitaxel. Некои од комбинациите кои се користат или се изучуваат, вклучуваат: carboplatin / paclitaxel, cisplatin / paclitaxel, cisplatin / topotecan и cisplatin / carboplatin.

Кога се оценуваат и се развиваат нови лекови, целта е секогаш  максимална ефикасност со минимум несакани ефекти. Несаканите ефекти вклучуваат гадење и повраќање, дијареа, намален апетит и губење на тежината, замор, главоболка, губење на косата и вкочанетост и пецкање во рацете или нозете. По завршување на циклусот на хемотерапијата, хирургот може да изврши “second look” операција, за да се испита абдоминалната празнина повторно и да се оцени успехот на лекувањето.

Зрачење

За пациенти со неизлечив рак на јајник, зрачењето може да се користи за да се намали туморот, со цел да се обезбеди намалување на болката и подобрување на квалитетот на животот. Откако лекувањето е целосно завршено, важно е да има редовно следење, да се проследуваат некои долгорочни несакани ефекти, како и понатамошен релапс или метастази.

Прогноза

Прогнозата за рак на јајник е многу зависна од стадиумот во кој тој за прв пат е дијагностициран. Рано откривање може да донесе петгодишното преживување приближно 95%. За жал, околу 75% од жените (3 од 4) имаат напреден рак на јајник во време на дијагнозата. (Напреднат рак е во стадиум III или IV кога веќе се шири во другите органи.) Петгодишното преживување кај жените со стадиум IV на рак на јајник е помало од 5%.

Клинички испитувања

Почнувајќи од 2001 година, многу клинички испитувања за рак на јајник се во тек. Поголемиот дел од овие испитувања истражуваат различни цитостатици и нивните комбинации. Некои нови истражувања за ракот на јајник се чини дека се во насока на ангиогенеза инхибиторите (лекови, како што е талидомид, кои се чини дека се поврзани со снабдување на туморот со крв) и трансплантација на коскената срцевина и трансплантанти од периферните крвни матични клетки.

Превенција

Бидејќи причината за рак на јајник не е позната, болеста не може целосно да се спречи. Сепак, постојат начини да се намали ризикот за развој на болеста.

Намалување на овулацијата. Бременоста дава пауза од овулација и повеќето бремености го намалуваат ризикот од рак на јајник. Истражувањето не е јасно дали бременоста мора да резултира со раѓање за да се има целосна корист. Жените кои ги дојат своите деца, исто така, имаат помал ризик за развој на болеста. Бидејќи оралните контрацептиви ја потиснуваат овулацијата, жените кои земаат контрацептивни средства, дури и за кратко, како 3-6 месеци, имаат пониска инциденца на болеста. Исто така, оваа корист може да трае до 15 години по престанувањето. Меѓутоа, бидејќи контрацептивните средства го менуваат хормоналниот статус на жената, нејзиниот ризик за други хормонално поврзани болести може да се промени. Поради оваа причина многу е важно да се дискутираат ризиците и придобивките од овие здравствени услуги.

Генетско тестирање. Генетско тестирање е на располагање и може да помогне да се утврди дали жената која има семејна историја на рак на дојката, ендометриумот или рак на јајник има наследено мутиран BRCA ген и има предиспозиција за овие малигноми. Ако тестовите се позитивни за мутација, тогаш таа е во можност да избере да и се отстранат јајниците. Дури и без тестирање на мутираниот ген, некои жени со силни семејни истории на рак на јајник, може да ја разгледаат опцијата за отстранување на јајниците како превентивна мерка (профилактичка оофоректомија).

Хирургија. Процедури, како што е тубарна лигатура (во која јајцеводите се блокирани или отсечени) и хистеректомија (во која е отстранета матката) се прават за да се намали ризикот од рак на јајник. Сепак, секое отстранување на органи од репродуктивниот тракт е хируршко и може да доведе до хормонални несакани ефекти.

Скрининг. Нема дефинитивни тестови или скрининг процедури за откривање на рак на јајник во раните фази. Жени со висок ризик треба да се консултираат со своите лекари за редовни скрининзи, кои можат да вклучат трансвагинален ултразвук и испитување на крвта за CA-125 протеини. Американското здружение за рак препорачува годишни карлични прегледи за сите жени по 40 годишна возраст, со цел да се зголемат шансите за рано откривање на ракот на јајникот.

Леукемијата е карцином, кој започнува во органите кои ја создаваат крвта, главно коскената срцевина и лимфниот систем. Во зависност од специфичните карактеристики, леукемијата може да се подели на два големи типови: акутна и хронична. Акутните леукемии се брзонапредувачки леукемии, додека хроничните леукемии напредуваат бавно. Поголемиот дел од детските леукемии се од акутна форма.

Хронични леукемии

Кај хроничните леукемии, ракот започнува во крвните клетки кои се создаваат во

коскената срцевина. Клетките созреваат, а само мал дел остануваат незрели. Сепак,

иако клетките созреваат и се појавуваат како нормални, тие не функционираат како нормалните клетки. Во зависност од видот на белите крвни клетки кои се вклучени, хроничната леукемија може да се класифицира како хронична лимфоцитна леукемија или хронична миелогена леукемија.
Хроничната леукемија се развива многу постепено. Абнормалните лимфоцити се размножуваат полека, но на лошо регулиран начин. Тие живеат многу подолго и на тој начин нивниот број се зголемува во телото. Двата типа на хронична леукемија може лесно да се препознаваат под микроскоп. Хроничната лимфоцитна леукемија (CLL) вклучува Т или Б лимфоцити. Б клеточните абнормалности се почести отколку Т клеточните абнормалности. Т клетките се погодени само кај 5% од пациентите. Т и Б лимфоцитите се разликуваат од другите видови на бели крвни клетки врз основа на нивната големина и отсуството на гранули во нив. Кај хроничната миелогена леукемија (CML), клетките кои се засегнати се гранулоцити. Хроничната лимфоцитна леукемија (CLL) често не покажува рани симптоми и може да остане неоткриена долго време. Хроничната миелогена леукемија (CML), од друга страна, може да напредува во повеќе акутна форма.

Акутни леукемии

Кај акутната леукемија, созревањето на белите крвни зрнца е прекинато. Незрелите клетки (или ”бласти”) се размножуваат брзо и почнуваат да се акумулираат во различни органи и ткива, а со тоа влијаат на нивното нормално функционирање. Оваа неконтролирана пролиферација на незрели клетки во коскената срцевина влијае на производството на нормалните црвени крвни зрнца и тромбоцитите.
Акутните леукемии се два типа: акутна лимфоцитна леукемија и акутна миелогена леукемија. Различни видови на бели крвни клетки се вклучени во двете леукемии. Во акутната лимфоцитна леукемија (ALL), Т или Б лимфоцити стануваат канцерогени. Б клеточните леукемии се почести отколку Т клеточните леукемии. Акутната миелогена леукемија, исто така позната како акутна нелимфоцитна леукемија (ANLL), е рак на моноцитите и / или гранулоцитите. Леукемиите зафаќаат 2% од сите случаи на рак. Бидејќи леукемијата е најчестата форма на рак кај децата, таа е често се смета како болест на детството. Сепак, леукемиите ги погодуваат девет пати повеќе возрасните околку децата. Половина од случаите се јавуваат кај луѓе на 60 години или постари. Инциденцата на акутните и хроничните леукемии е скоро иста. Според проценките на GLOBOCAN, морбидитетот за леукемија изнесува околу 200 000 нови случаи во 2008 година на светско ниво или 87 случаи во Македонија, од кои 61 смртни. На меѓународно ниво, леукемија е четвртиот најчест рак кај луѓето на возраст од 15 до 19 години.

Причини и симптоми

Леукемијата ги погодува двата пола и сите возрасти и нејзината причина е главно непозната. Сепак, хроничната леукемија е поврзана со генетски аномалии и еколошки фактори. На пример, изложеност на јонизирачко зрачење и на одредени органски хемикалии, како што се бензен, се верува дека го зголемува ризикот за добивање на леукемија. Хронична леукемија се јавува кај некои луѓе кои се инфицирани со два човечки ретровируси (HTLV-I и HTLV-II). Абнормален хромозом познат како Филаделфија хромозом се гледа во 90% од случаите со CML. Инциденцата на леукемијата (акутна и хронична) е малку повисока кај мажите отколку кај жените. Повисока инциденца на леукемија, исто така, е забележана кај лицата со Даунов синдром и некои други генетски аномалии. Историја на болести со оштетување на коскената срцевина, како што се апластична анемија или историја на рак на лимфниот систем ги изложува луѓето на висок ризик за развој на акутна леукемија. Слично на тоа, употребата на антиканцер лекови, имуносупресиви и антибиотикот хлорамфеникол, исто така, се сметаат за ризик фактори за развој на акутна леукемија.

Симптомите на леукемијата се обично нејасни и неспецифични. Пациентот може да ги

доживее сите или некои од следниве симптоми:

-          слабост или хроничен замор

-          треска од непознато потекло

-          губење на телесна тежина кое не се должи на диета или вежбање

-          чести бактериски или вирусни инфекции

-          главоболки

-          црвенило на кожата

-          неспецифични болки во коските

-          лесно добивање на модринки

-          крварење од непцата или носот

-          крв во урината или столицата

-          зголемени лимфни јазли и / или слезина

-          абдоминална исполнетост

Дијагноза

Како и сите видови на рак, леукемиите се третираат најдобро кога ќе се откријат на почетокот. Нема скрининг тестови на располагање. Ако лекарот има причина да се сомнева на леукемија, тој ќе спроведе темелен физички преглед за да открие зголемени лимфни јазли на вратот, пазувите и пределот на карлицата. Отечени непца, зголемен црн дроб или слезена, модринки или црвен точкест осип по целото тело се некои од знаците на леукемијата. Може да се направат уринарни и крвни тестови за да се провери евентуално присуство на микроскопски количини на крв во урината и да се добие комплетна диференцијална крвна слика. Абнормална крвна слика би можело да сугерира леукемија, сепак, дијагнозата треба да биде потврдена од страна на повеќе специфични тестови.
Лекарот може да изврши биопсија на коскената срж за да се потврди дијагнозата на леукемија. Во текот на биопсијата, цилиндричен дел од коскената срцевина се отстранува, генерално од карличната коска. Овие примероци се испраќаат во лабораторијата за испитување. Во прилог на дијагнозата, биопсијата, исто така, се повторува за време на третманот на болеста за да се види дали леукемија дава одговор на терапијата.
Спинална дренажа (лумбална пункција) е уште една постапка која лекарот може да ја направи за да се дијагностицира леукемија. Во оваа постапка, мала игла се вметнува во ‘рбетниот канал во долниот дел на грбот за да се извлече малку цереброспинална течност и да се побараат леукемични клетки.
Стандардни тестови, како што се рентгенски снимки, компјутерска томографија (КТ-скен) и магнетна резонанца (МРИ) може да се користат за да се провери дали леукемичните клетки дошле од други делови на телото, како што се коските, градите, бубрезите, стомакот или мозокот. Галиум скенирање или коскен скен е тест во кој радиоактивни хемикалии се вбризгуваат во телото. Оваа хемикалија се акумулира во областа на ракот или инфекцијата, овозможувајќи да се видат со специјална камера.

Третман

Постојат две фази во третманот за леукемија. Првата фаза се нарекува индукциона терапија. Главната цел на третманот е да се намали бројот на леукемични клетки колку што е можно и да предизвика ремисија на пациентот. Откако пациентот не покажува очигледни знаци на леукемија (без леукемични клетки откриени во крвта и биопсии од коскената срцевина), пациентот се вели дека е во ремисија. Тогаш започнува втората фаза на третманот. Ова се нарекува продолжувачка или терапија на одржување; целта на овој третман е да се убие секоја останата клетка и одржување на ремисијата што е можно подолго. Хемотерапијата претставува употреба на лекови за да се уништат клетките на ракот. Тоа е третман на избор и се користи за да се ублажат симптомите и да се постигне долгорочна ремисија на болеста. Општо земено, хемотерапијата, во која повеќе лекови се користат, е поефикасна отколку користење на еден лек за третман. Бидејќи леукемијата може да се прошири на сите органи преку крвта и лимфните садови, хирургијата не се смета за опција за лекување на леукемии.
Терапија со зрачење, што вклучува употреба на Х зраци и други високоенергетски зраци за да се убијат клетките на ракот и да се намали туморот, може да се користи во некои случаи. За акутни леукемии, изворот на зрачење е обично надвор од телото (надворешна радиотерапија). Ако леукемичните клетки се шират во мозокот, радиотерапијата може да биде применета на мозокот.
Трансплантација на коскена срцевина (BMT) е процес во кој заболената коскена срцевина на пациентот се заменува со здрава коскена срцевина. Постојат два методи за трансплантација на коскена срцевина. Кај алогениот трансплантант на коскена срцевина, здрава срцевина се зема од донатор чие ткиво е исто или многу наликува на ткивото на пациентот. Прво, коскената срцевина на пациентот се уништува со многу високи дози на хемотерапија и радиотерапија. Здравата срцевина од донаторот потоа се дава на пациентот преку игла во вена за да ја замени уништената срцевина. Во вториот тип на трансплантација на коскена срцевина, наречена автологна трансплантација, дел од сопствената срцевина на пациентот е извадена и се третира со комбинација на антиканцерогени лекови за да се убијат сите абнормални клетки. Оваа срцевина потоа се замрзнува и чува. Преостанатата срцевина во телото на пациентот се уништува со високи дози на хемотерапија и радиотерапија. Срцевината, кој била замрзната потоа се одмрзнува и се враќа во пациентот преку игла во вена. Овој начин на трансплантација на коскена срцевина во моментов е во клинички испитувања.
Биолошката терапија или имунотерапија е начин на третман во кој сопствениот имунолошкиот систем на телото се користи за борба против ракот. Супстанции кои рутински се создаваат од страна на имуниот систем (како што се фактори за раст, хормони и протеини за борба против болести) се или синтетички направени во лабораторија или нивната ефикасност се зголемува и тие потоа се враќаат назад во телото на пациентот. Овој начин на третман, исто така, се испитува во клинички истражувања.

Очекувани резултати

Како и сите видови на рак, прогнозата за леукемија зависи од возраста на пациентот и општата здравствена состојба. Според статистичките податоци, повеќе од 60% од пациентите со леукемија преживуваат најмалку една година по дијагнозата.
Акутната миелоцитна леукемија (АМЛ) има полоша прогноза од акутната лимфоцитна леукемија (АLL) и хроничните леукемии. Во последните 15 до 20 години, петгодишна стапка на преживување кај пациентите со ALL се зголемила од 38% до 57%. Интересен е податокот дека повеќето леукемии во детството се од типот ALL и хемотерапијата е многу успешна во третманот бидејќи хемотераписките лекови се најефективни кај активно растечките клетки. Поради новите комбинации на антиканцер лекови кои се користат, преживувањето кај децата со ALL е подобрено драматично.
Осумдесет отсто од децата дијагностицирани со АLL сега преживуваат пет или повеќе години, во споредба со 50% во доцните 1970-ти. Според статистичките податоци, кај хроничната лимфоидна леукемија, вкупното преживување за сите фази на болеста е девет години. Повеќето од смртните случаи кај луѓето со CLL се должат на инфекции и други болести кои се јавуваат како резултат на леукемија. Кај CML, ако трансплантацијата на коскената срцевина се врши во рок од една до три години од дијагнозата, 50-60% од пациентите преживуваат три или повеќе години. Ако болеста напредува во акутна фаза, прогнозата е лоша. Помалку од 20% од овие пациенти одат во ремисија.

Превенција

Повеќето видови рак може да се спречат со промени во начинот на живот или исхраната, кои ќе ги намалат факторите на ризик. Меѓутоа, кај леукемиите, не постојат познати фактори на ризик. Затоа, во сегашно време, не постојат вистински превентивни препораки за леукемијата. Луѓето кои се со зголемен ризик за развој на леукемија, поради докажана изложеност на јонизирачко зрачење или изложеност на токсичен течен бензен и луѓето со Даунов синдром, треба да прават периодични прегледи. Некои експерти препорачуваат ограничување на токсичната изложеност, јадење здрава и необработена храна, воздржување од пушење, физичка активност и внесување многу течности, па дури и повремени пости, како можни превентивни мерки. Во 2003 година, новите истражувања покажаа дека возрасните жени кои примале ацетилсалицилна киселина два или повеќе пати неделно имале 50% помал ризик за развој на возрасна леукемија.
Научниците продолжуваат да работат на можна вакцина против леукемија. Тие постигнаа одреден напредок во 2002 година, со откривање на моделот на трансфер на гени кој може да го поттикне имунитетот против леукемичните клетки.