ovarian_cancer_testРакот на јајникот е рак на органите за ослободување на јајце-клетки и производство на хормони во женскиот репродуктивен тракт. Канцерските или малигните клетки се делат и множат во абнормална состојба.

 

Видови

Деведесет проценти од сите случаи на рак на јајниците се развива во клетките поставени на површината или лигавицата на јајниците кои се нарекуваат епителни клетки. Околу 15% од епителните канцерски клетки се сметаат дека имаат ниско малиген потенцијал или LMP тумори. Овие тумори се јавуваат почесто кај помладите жени, а се со поголема веројатност да бидат откриени рано, па прогнозата е добра.

Тумори на гаметните клетки се развиваат во јајце-клетките што ги создаваат јајниците и опфаќаат околу 5% од  туморите на јајниците. Овие тумори обично се наоѓаат кај тинејџерки или млади жени. Прогнозата е добра ако се откријат на почетокот, но како и со другите видови рак на јајници, раното откривање е многу тешко.

 

Демографија

 

Ракот на јајникот може да се развие во било која возраст, но е поверојатно да се појави кај жени кои се на 50 години или постари. Повеќе од половина од случаите се кај жените кои се на возраст на 65 години и постари. Индустријализираните земји имаат највисока инциденца за рак на јајник. Жените со бела кожа се изложени на малку поголем ризик; афро-американски и азиски жени се изложени на помал ризик. Ризикот за развој на болеста се зголемува со возраста. Ракот на јајникот е петти најчест рак кај жените во САД и вториот најчест гинеколошки рак. Тоа се 4% од сите случаи на рак кај жените. Меѓутоа, поради лошото рано откривање, стапката на смртност за рак на јајник е повисока отколку за кој било друг рак кај жените.

Во Македонија инциденцата за карцином на овариум изнесува 6.3 % или 12.8 случаи на 100 000 жители, додека морталитетот изнесува 8.7% или 5.4 случаи на 100 000 жители (Globocan 2008).

Само 50% од жените кои се дијагностицирани со рак на јајник, ќе преживеат пет години по првичната дијагноза. Ова се должи на напредна фаза na ракot во време на дијагнозата. Со раното откривање, сепак, опстанокот на пет години посle дијагнозата може да биде 95%.

ovarian-cancer-mar-28-2011-200

 

Причини

 

Вистинската причина за рак на јајник останува непозната, но неколку фактори се познати дека ги зголемуваат шансите за развој на болеста. Жените со поголем ризик од просекот за развој на рак на јајникот се жени кои:

• никогаш не биле бремени или имале деца

• белите жени, особено во Северна Европа

• жените над 50 години. Половина од сите дијагностицирани случаи се со жени над 65 години.

• имаат фамилијарна историја на рак на дојка, јајници, ендометријален (матка), простата или рак на дебело црево

• имале рак на дојка

• жени кои имаат роднина од прв степен (мајка, ќерка, сестра) што има рак на јајник. (Ризикот е поголем ако две или повеќе роднини од прв степен имаат болест. Жените кои имаат баба, тетка или роднина со рак на јајник, исто така, се во повисоката група од просечниот ризик).

• имаат генетска мутација на BRCA1 или BRCA2 генот. (Не кај сите жени со овие генетски мутации на ракот на дојката ќе се развие рак на јајник. На 70 години, жената која има BRCA1 мутација носи 40-60% ризик од развој на рак на јајчник. Жените со генетска мутација BRCA2 имаат 15% поголем ризик од развој на рак на јајник. Сепак, наследноста само игра улога во околу 5-10% од случаите на рак на јајник.) Жените кои имаат силна фамилијарна историја може да имаат корист од генетско советување за подобро да ги разберат нивните фактори на ризик.

Во прилог на погоре наведените фактори на ризик, следниве фактори се чини дека играат улога, која влијае врз шансите жените да развијат рак на јајник:

 

Репродукција и хормони. Почетокот на менструацијата (пред да наполнат 12) и доцната менопауза се чини дека ги става жените на поголем ризик за рак на јајник. На овој начин жената почесто овулира и е повисок степенот за ризик од рак на јајник. Како што споменавме погоре, жените кои никогаш не биле бремени имаат поголем ризик за развој на болеста отколку жените со една или повеќе бремености. Сеуште не е јасно од истражувањата дали бременоста, која завршува со спонтан абортус или раѓање на мртво дете го намалува ризик факторот до истиот степен како и бројот на самите бремености. Употребата на додатоци од естроген во пост-менопаузата за 10 или повеќе години, може двојно да го зголеми ризикот на жената за рак на јајник. Краткорочното користење не се чини дека го менува факторот на ризик.

Лековите за неплодност кои ја стимулираат овулацијата. Се чини дека жените кои земаат лекови за да стимулираат овулација, а сепак не забременуваат, се изложени на поголем ризик за развој на рак на јајник. Жените кои забременуваат по користењето на лекови за плодност, нема веројатност дека се изложени на поголем ризик. Една студија објави дека употребата на лекот за плодноста clomiphene citrate за повеќе од една година го зголемува ризикот за развој на LMP тумори.

Талк. Употребата на талк прав (пудра) во пределот на гениталиите е вмешан кај ракот на јајникот во многу студии. Тоа може да биде поради тоа што талкот содржи честички на азбест, познат карциноген. Женските работници изложени на азбест се изложени на повисок од нормалниот ризик од развој на рак на јајник. Гениталните дезодоранси и спрејови, исто така, може да претставуваат зголемен ризик.

Маснотии. Масната исхрана е забележана во некои студии, како зголемувач на ризикот за развој на рак на јајчник. Во една студија на ниво на ризик, ризикот се зголемува со секој 10 грама заситени масти додадени во исхраната. Ова може да биде поради нејзиниот ефект врз производството на естроген.

Симптоми

 

Вообичено не постојат рани предупредувачки симптоми за болеста. Ракот на јајникот е често нарекуван како тивок убиец, бидејќи жените или не се свесни дека го имаат или имаат симптоми кои не се прецизно дијагностицирани се додека болеста не е во напредната состојба.

Следниве симптоми се знаци на предупредување за рак на јајникот, но исто така може да се должи на други причини.

• дигестивни симптоми, како што се гасови, варење, запек или чувство на исполнетост по лесен оброк

• подуеност, дистензија или грчеви

• абдоминална непријатност или непријатност во задниот долен предел

• притисок во карлицата или често мокрење

• необјаснети промени во цревата

• гадење или повраќање

• болка или оток во стомакот

• губење на апетит (анорексија)

• замор

• необјаснето зголемување или губење на тежината

• болка за време на секс

• вагинално крварење кај жените во пост-менопауза

Дијагноза

 

• комплетна медицинска историја, за да се проценат сите фактори на ризик

• темелен бимануелен карличен преглед, кој треба да вклучува преглед на следните органи за сите абнормалности во формата или големината: јајниците, јајцеводите, матката, вагината, мочниот меур и ректумот. Бидејќи јајниците се наоѓаат длабоко во областа на карлицата, малку е веројатно дека со ова испитување ќе се откријат абнормалностите,  додека ракот се уште не е локализиран. Проширените јајници не потврдуваат рак, бидејќи тие може да бидат зголемени поради појава на циста или ендометриоза.

CA-125 есеј. Ова е тест на крвта за да се утврди нивото на CA-125, тумор маркер. Тумор маркер е мерач на супстанцата која е составена од протеини и се произведува од страна на туморот. Зголемувањето на CA-125 нивото обично укажува на рак, додека стабилност или намалување на вредноста е повеќе одлика на циста. CA-125 нивото никогаш не треба да се користи само за да се дијагностицира рак на јајник. Тоа е покачено во околу 80% од жените со рак на јајник, но во 20% од случаите не е така. Покрај тоа, тоа може да биде покачено не само поради рак на јајник или може да биде покачено со немалигни гинеколошки услови, како што се ендометриоза или ектопична бременост. За време на менструацијата CA-125 нивото може да биде покачено, па тестот е најдобро да се прави кога жената не е во циклус.

• различни рентген процедури. Ултразвук може да се направи надвор преку стомакот и долната карлична област или со трансвагинална сонда. Други безболни техники се компјутеризирана томографија (КТ) и магнетна резонанца (МРИ). Колор доплер анализата обезбедува дополнителен контраст и точност во разликувањето на масите. Останува нејасно дали доплерот е ефикасен во намалување на високиот број на лажни позитиви случаи со трансвагинална ултрасонографија.

• ниска ГИТ серија или бариум клизма користи серија на X зраци за да се потенцира дебелото црево и ректумот. За да се ​​обезбеди контраст, пациентот пие варовита течност која содржи бариум. Овој тест може да се направи за да се види дали ракот се проширил во овие области.

дијагностичка лапароскопија. Оваа техника користи тенки, шупливи, осветлени инструменти, кои се вметнуваат низ мал засек на кожата во близина на папокот, за да се визуелизираат органите во внатрешноста на абдоминалната празнина.

Клиничкистадиуми

Стадиум I: ракот е ограничен на едниот или на двата јајника.

Стадиум II: ракот се наоѓа на едниот или на двата јајника и / или се шири на матката, јајцеводите и / или други делови од телото во карличната празнина.

Стадиум III: ракот се наоѓа на едниот или на двата јајника и се шири во лимфните јазли или другите делови од телото во телесната празнина, како што се површини на црниот дроб или цревата.

Стадиум IV: ракот се наоѓа на едниот или на двата јајника и се шири до другите органи, како црниот дроб или белите дробови.

Поединечните фази, исто така, дополнително се делат во подстадиуми, како што се Ia, Ib итн.

tummyDM1003_468x312

Третман

 

Понудениот третман првенствено ќе зависи од стадиумот на ракот и возраста на жената.

Хирургија

 

Операцијата се прави за да се отстрани туморот, колку што е можно, се користи хемотерапија и / или зрачење, за да се нтаргетираат канцерските клетки кои останале во телото, без да се загрози здравјето на жената. Ова може да биде тешко да се балансира, кога веќе еднаш ракот се проширил. Отстранувањето на јајниците се нарекува оофоректомија, додека отстранување на двата јајника се нарекува билатерална оофоректомија. Освен ако не е многу јасно дека ракот не е проширен, се отстрануваат обично и јајцеводите (салпинго-оофоректомија). Отстранување на матката се нарекува хистеректомија.

Ако жената е многу млада, се прават сите обиди, за да се зачува матката. За жал, ракот на јајникот се шири лесно и често многу брзо во репродуктивниот тракт. Во тој случај, може да биде потребно да се отстранат сите репродуктивни органи, како и дел од перитонеумот за да и се обезбеди на жената најдобра можна шанса за долгорочен опстанок. Операцијата за зачувување на плодноста може да биде успешна ако ракот на јајникот е откриен многу рано.

Несаканите ефекти од операцијата зависат од степенот на операција, но може да вклучуваат болка и повремени проблеми со мочниот меур и дебелото црево, како и реакција на загуба на хормони произведени од страна на отстранетите органи. Може да се примени хормонска замена, за да се помогне при транзицијата.

Хемотерапија

 

Во моментов често се користат цитостатици, во комбинација за лекување на напреднат рак на јајник, а обично комбинацијата вклучува лекови базирани на платина (како што е cisplatin) со тaxol агент, како што е paclitaxel. Некои од комбинациите кои се користат или се изучуваат, вклучуваат: carboplatin / paclitaxel, cisplatin / paclitaxel, cisplatin / topotecan и cisplatin / carboplatin.

Кога се оценуваат и се развиваат нови лекови, целта е секогаш  максимална ефикасност со минимум несакани ефекти. Несаканите ефекти вклучуваат гадење и повраќање, дијареа, намален апетит и губење на тежината, замор, главоболка, губење на косата и вкочанетост и пецкање во рацете или нозете. По завршување на циклусот на хемотерапијата, хирургот може да изврши “second look” операција, за да се испита абдоминалната празнина повторно и да се оцени успехот на лекувањето.

Зрачење

 

За пациенти со неизлечив рак на јајник, зрачењето може да се користи за да се намали туморот, со цел да се обезбеди намалување на болката и подобрување на квалитетот на животот. Откако лекувањето е целосно завршено, важно е да има редовно следење, да се проследуваат некои долгорочни несакани ефекти, како и понатамошен релапс или метастази.

Прогноза

 

Прогнозата за рак на јајник е многу зависна од стадиумот во кој тој за прв пат е дијагностициран. Рано откривање може да донесе петгодишното преживување приближно 95%. За жал, околу 75% од жените (3 од 4) имаат напреден рак на јајник во време на дијагнозата. (Напреднат рак е во стадиум III или IV кога веќе се шири во другите органи.) Петгодишното преживување кај жените со стадиум IV на рак на јајник е помало од 5%.

 

Клинички испитувања

 

Почнувајќи од 2001 година, многу клинички испитувања за рак на јајник се во тек. Поголемиот дел од овие испитувања истражуваат различни цитостатици и нивните комбинации. Некои нови истражувања за ракот на јајник се чини дека се во насока на ангиогенеза инхибиторите (лекови, како што е талидомид, кои се чини дека се поврзани со снабдување на туморот со крв) и трансплантација на коскената срцевина и трансплантанти од периферните крвни матични клетки.

Превенција

 

Бидејќи причината за рак на јајник не е позната, болеста не може целосно да се спречи. Сепак, постојат начини да се намали ризикот за развој на болеста.

Намалување на овулацијата. Бременоста дава пауза од овулација и повеќето бремености го намалуваат ризикот од рак на јајник. Истражувањето не е јасно дали бременоста мора да резултира со раѓање за да се има целосна корист. Жените кои ги дојат своите деца, исто така, имаат помал ризик за развој на болеста. Бидејќи оралните контрацептиви ја потиснуваат овулацијата, жените кои земаат контрацептивни средства, дури и за кратко, како 3-6 месеци, имаат пониска инциденца на болеста. Исто така, оваа корист може да трае до 15 години по престанувањето. Меѓутоа, бидејќи контрацептивните средства го менуваат хормоналниот статус на жената, нејзиниот ризик за други хормонално поврзани болести може да се промени. Поради оваа причина многу е важно да се дискутираат ризиците и придобивките од овие здравствени услуги.

Генетско тестирање. Генетско тестирање е на располагање и може да помогне да се утврди дали жената која има семејна историја на рак на дојката, ендометриумот или рак на јајник има наследено мутиран BRCA ген и има предиспозиција за овие малигноми. Ако тестовите се позитивни за мутација, тогаш таа е во можност да избере да и се отстранат јајниците. Дури и без тестирање на мутираниот ген, некои жени со силни семејни истории на рак на јајник, може да ја разгледаат опцијата за отстранување на јајниците како превентивна мерка (профилактичка оофоректомија).

Хирургија. Процедури, како што е тубарна лигатура (во која јајцеводите се блокирани или отсечени) и хистеректомија (во која е отстранета матката) се прават за да се намали ризикот од рак на јајник. Сепак, секое отстранување на органи од репродуктивниот тракт е хируршко и може да доведе до хормонални несакани ефекти.

Скрининг. Нема дефинитивни тестови или скрининг процедури за откривање на рак на јајник во раните фази. Жени со висок ризик треба да се консултираат со своите лекари за редовни скрининзи, кои можат да вклучат трансвагинален ултразвук и испитување на крвта за CA-125 протеини. Американското здружение за рак препорачува годишни карлични прегледи за сите жени по 40 годишна возраст, со цел да се зголемат шансите за рано откривање на ракот на јајникот.